‘Venüs, Dünya’daki yaşamın nasıl yok olacağını gösterebilir’

BBC’nin Science Focus isimli tanınan bilim yayınında bahisle ilgili bir yazı kaleme alan Bryne’a nazaran, sıklıkla “Dünya’nın ikizi” diye anılan Venüs, Dünya’daki hayatın sonunun nasıl geleceğini gösterebilir.

2 Haziran’da NASA Yöneticisi Bill Nelson’ın, Venüs’e göndermek üzere DAVINCI+ ve VERITAS isimli iki yeni uzay aracı aracı geliştirdiklerini duyurmasıyla gezegen, gökbilim topluluğunda ilgi odağı haline geldi.

Bundan kısa müddet sonra Avrupa Uzay Ajansı da 2030’ların başında EnVision isimli bir Venüs aracını fırlatmayı planladıklarını açıkladı.

Bu da akıllara “Venüs neden birden tanınan oldu?” sorusunu getirdi.

VENÜS’E GİTMEK NEDEN BU KADAR DEĞERLİ?

Dünya’ya en yakın gezegen olmasına karşın Venüs’ü uzaktan gözlemlemek pek mümkün değil. Çünkü gezegeni örten çok kalın ve ağır bir atmosfer var. Bu nedenle Venüs’ün daha düzgün incelenmesi için uzay aracı gönderilmesi gerekiyor.

Öte yandan yeni duyurulan vazifeler, insanlığın Venüs’e gönderdiği birinci uzay araçları olmayacak. NASA da Avrupa Uzay Ajansı da gezegene daha evvel uzay araçları yollamış ve bir mühlet sonra bu vazifeler sona ermişti.

Bu nedenle Paul Bryne, iki kurumun neden Venüs’e dönme kararı aldığına dair kimi açıklamalarda bulunuyor. Buna nazaran bilim insanları “Evrende yalnız mıyız” sorusunu Venüs’te arayacak.

Öteki yıldızların yörüngesinde dönen gezegenlere ilgi artıyor. Şu anda onları tespit etme yeteneğimiz, Dünya ve Venüs üzere gezegenlere dayanıyor. Yani yıldızına yakın, kayalık gezegenlere odaklanıyoruz.

Bryne’a nazaran araştırmacılar, uzakta bir gezegen bulduklarında bunun Venüs’e mi yoksa Dünya’ya mı benzediğini ayırt edemiyor. Halbuki iki gezegen ortasında büyük farklılıklar var. Örneğin Venüs’te yüzey sıcaklığı 470 derece. Boğucu atmosferi ise yüzde 96,5 oranında karbondoksitten oluşuyor.

Bu da temel bir sorunu gündeme getiriyor: Yeni bulunan gezegenler Venüs’teki üzere cehennem sıcakları mı yaşıyor yoksa üzerinde Dünya’daki üzere ağaçlar ve kuşlar mı var?

Bilim insanları işte bu ayrımı yapabilmek için Venüs’ü yakından incelemeye muhtaçlık duyuyor.

VENÜS NASIL BU HALE GELDİ?

Yeni vazifeler, Venüs’le ilgili temel bir sorunun yanıtlanmasını sağlayacak: Boyut, yapı, yaş ve yörünge bakımından Dünya’ya bu kadar benzeyen bir gezegen neden bu kadar farklı?

Bryne, “Venüs’ün nasıl oluştuğuna dair iki modelimiz var” diyor. Birincisine nazaran gezegen, her vakit bu türlü fecî şartlara sahipti. Yani bu şartlar daha oluşum etabında ortaya çıktı.

“Buradaki fikir, Venüs’ün oluştuğu sırada Güneş’e çok yakın olması” diyen Bryne, kelamlarını şöyle sürdürüyor:

“Özellikle H2O (su), okyanusları oluşturacak kadar soğuyamadı ve sonunda karbondioksit dolu atmosfere tutundu. Bu, gezegenin kazandığı kadar ısı kaybedememesine neden oldu ve böylelikle gezegen daha baştan mahvoldu.”

İkinci senaryo ise Dünya’nın akıbeti açısından çok daha ilgi cazibeli. Çünkü bu modelde Venüs’ün başlangıçta okyanusları ve levha tektoniğiyle aslında tıpkı Dünya üzere olduğu öne sürülüyor.

Bryne’ın aktardığına nazaran 1970’lerdeki Venüs vazifelerinin en enteresan keşiflerinden biri, döteryum-hidrojen oranı diye isimlendirilen kimyasal bir işaretle ilgiliydi.

Venüs’te, oranın Dünya’nınkinden yaklaşık 100 kat daha yüksek olduğunu keşfettik ve bunun en düzgün açıklaması, Venüs’ün evvelden bol su içerdiği ve sonra bu suyu kaybettiğiydi.

Bilim insanına nazaran bu senaryo geçerliyse Venüs’te yaşanan gizemli bir olay, gezegenin suyunu kaybederek son haline gelmesine neden oldu.

Bunu yapabileceğini düşünebildiğimiz tek süreç volkanlardır. Havaya çok fazla karbondioksit salıyorlar. Jeolojik açıdan kısa bir müddet içinde gereğince büyük patlama olursa atmosfere bir iklim değişikliğini tetikleyebilecek kadar karbon salmak mümkündür.

YENİ VAZİFELERLE SORUNUN YANITI BULUNABİLİR

NASA’nın DAVINCI+ uzay aracının bünyesinde Venüs’ün yörüngesine yerleşecek bir uzay aracı olacak. Lakin birebir vakitte bir paraşüt üzerinde bir saatliğine gezegene inecek bir sonda da yer alacak.

İşte bu sonda gezegenin döteryum-hidrojen oranını ölçecek. 1970’li yıllarda yapılan ölçümlerde yanılgı hissesi hayli yüksek olduğu için yeni ölçümler umut vaat ediyor.

Bu ölçümler, Venüs tarihinin daha düzgün anlaşılmasını sağlayabilir.

Bahsi geçen ikinci senaryo doğruysa gezegen, birebir anda birkaç yanardağın patlaması ve geri dönülmez iklim değişikliğine neden olmasıyla yaşanamaz hale gelmiş olabilir.

Bu yüzden Bryne, “Dünya şimdi bunu yaşamadığı için şanslı mı?” diye soruyor.

Tahminen ‘normal’ olan Venüs’tür; tahminen de Dünya olağandışıdır. Venüs’te ne bulursak bulalım, kendi gezegenimizin tarihini, geleceğini ve tıpkı vakitte öteki yıldızların etrafında ne göreceğimizi anlamamız için değerli olacak.

Kaynak: Independent Türkçe

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi