USB-C Nedir?

Dizüstü bilgisayarlarda, Mac’lerde ve taşınabilir aygıtların yaygınlaşmasıyla hayatımıza giren USB-C standardını başkalarından ayıran tek nokta birden fazla kişinin sandığı üzere “tersiyle düzünün olmaması, her biçimde takılabiliyor olması” değil elbette. Her çıkan yeni standartta olduğu üzere hepsinin ardında farklı teknolojiler ve eksikliklerin giderilmiş olmasına dikkat ediliyor.

Teknoloji dünyasında birden çok fonksiyonu görmek için tek bir standart belirlemek epey sıkıntı. Çoğumuzun bilgisayarları bundan bir 10 sene öncesini düşündüğümüzde her şey için başka temas noktası barındırıyordu. Ses için farklı giriş, fare ve klavye için başka giriş, manzara için başka giriş kullanıyorduk. Günümüzde ise USB (Universal Serial Bus / Üniversal Seri Yol) kullanan aygıtların yaygınlaşması sayesinde birçoğumuz kalabalık irtibat portlarından kurtulduk. Tekrar de hala bu bir standart hale gelebilmiş değil.

Bildiğiniz üzere yıllardır teknoloji alanında yaşanan format savaşları hala devam ediyor. VHS’nin Betamax kasetlere üstünlük sağlaması, CD ve DVD’nin VHS kasetlerin yerini alması ve Blu-Ray disklerle DVD’nin ortadan kalkması üzere gelişmeler geçmişten günümüze süratle ilerliyor. Bugünün standart formatı yarının eski ve terk edilmişi haline gelebiliyor. Bu durumdan etkilenenler ise her vakit olduğu üzere tüketici kesim oluyor. Firmalar birbirleri ile çaba ederken ortada yaşanan külfetler nedeniyle lisanslı teknolojileri terk etmeye başladığında konutundaki eski DVD’leri o kadar para vermesine karşın bilgisayarlarında okutamayacak olanlar daima müşteriler oluyor.

USB ve USB-C ise bu değindiğimiz eski standart formatlardan çok daha farklı. Firmaların ceplerini doldurmaya çalışmaları ve format savaşlarında yaşanan kıyasıya rekabetten çok, ismi üzere kozmik bir ilişki oluşturma amacıyla ortaya çıkan bir yapıya sahip. En kolay teknolojik aygıttan tutun, en gelişmişine kadar günümüzde çabucak hemen hepsinde bir USB kontağı mevcut. Tak-çalıştır (PNP / Plug N Play) dünyasına USB-C’lerin ise yeni bir soluk getirdiğini söylemek pek mümkün.

USB-C yalnızca tek bir fonksiyona yahut bir iki fonksiyonu görmek gayeli getirilmiş bir temas standardı elbette değil. O denli olsaydı emin olun ki bu yazı da olmazdı. Sıradan bir ilişki noktasından neden bahsedelim ki? Lafı fazla uzatmadan USB-C’nin ne olduğundan, neden tercih edilmesi ve yaygınlaşması gerektiğine değinmeye başlayalım.

USB-C Nedir?

USB-C; USB standartlarının belirlenmesinden sorumlu olan USB-IF (USB Implementers Forum) tarafından geliştirilen, tek giriş ve çıkış yoluyla çeşitli hedefler için hem bilgi hem de güç iletebilen, nispeten yeni bir sanayi standardı. Ortalarında Microsoft, Samsung ve Apple’ın da bulunduğu yaklaşık 700’den fazla şirket USB-IF üyesi.

Micro USB ile ortasındaki fark ne?

Olağanda USB-C, hem irtibat biçimiyle hem de giriş noktaları bakımından Micro-USB kontaklarına benziyor ancak onu büsbütün ayıran bir fark daha kelam konusu. Birebir Lightning kablolar üzere nereye ve ne formda taktığınızın hiçbir kıymeti yok, direkt zıt yahut düz ayrımı yapmadan takabilirsiniz. Ayrıyeten USB-C, Micro-USB’den biraz daha kalın ve oval bir dişi girişe sahiptir.

USB-C ve USB 3.2

USB-C irtibat noktaları teoride en fazla 10 Gbps/saniye suratında transfer yapabilirler. Bu olağan bilinen USB 3.0 suratının iki katına denktir. Bu nedenle en yüksek suratı destekleyen USB-C noktalarına USB 3.2 Gen 1×2 de denilmektedir. Bu ufak isimlendirme farkının asıl nedeni ise 10 Gbps/saniye suratını destekleyen klasik USB arayüzlerinden olan USB-A standardının USB 3.2 Gen 2×1 olarak isimlendirilmiş olması.

Yeniden de masaüstü bilgisayarlar dışında taşınabilir tarafa baktığımızda (laptop) 10 Gbps hızını USB ile aktarmak için daha çok USB-C’nin tercih edildiğini görüyoruz. Yeniden de her USB-C yuvasının 10 Gbps/sn hızını verdiğini düşünmemeliyiz. Birtakım USB-C girişleri hala 5 Gbps/sn desteklemeye devam etmekte. Aygıt alırken 10 Gbps hızlarını verebilen USB-C portuna sahip olmak için USB 3.2 Gen 1×2 ibaresi yahut 10 Gbps ibaresinin geçtiğinden emin olmalısınız.

Hazır bahsetmişken de, bu isimlendirmeler hakkında eleştirmemiz gereken kimi noktalar da var. USB 3 sürümüne ilişkin sayı şeması ise 3.x formunda her geçen gün ve yıl karmaşıklaşmaya devam ediyor. USB-C portuna Gen 1 ve Gen 2 biçiminde USB 3.1 de deniliyor. Bu da son kullanıcı gözünden bakıldığında haliyle karmaşık gelebilmekte. USB-IF ise bu duruma müdahale ederek USB 3.2 ile 3.1’deki karmaşık sınıflandırmayı kaldırdı.

USB 3.2 ile USB 3.1 ve SuperSpeed’in değerleri ise aslında birebirdir. Yalnızca isimlendirmede farklı olan bu standartlar hakkında yanlışsız sürat kıymetini öğrenmek için USB 3.1 etiketini gördüğünüz aygıtın üreticisine danışmak en yeterlisi olacaktır.

En süratli USB-C portları ise 20 Gbps’a kadar sürat sunan USB 3.2 Gen 2×2 kullanıyor. USB-IF tarafından belirlenen 2×2 ile 20 Gbps gibi inanılmaz suratlara ulaşmak için çift şeritli bilgi transfer yolu izlendi. Daha yeni bir standart olduğu için birçok bilgisayarda yer edinmesi için şimdi erken. Yeniden de üst seviye aygıtlar yahut üst düzey anakartlarda USB 3.2 2×2 portlarına rastlanabilir.

USB-C Noktalarının Asıl Maharetleri

USB-C noktalarının bilinen USB-A noktaları üzere data transferi, çeşitli etraf ünitelerinin bağlanabilmesi dışında birtakım öteki özellikleri daha bulunur. USB-C noktalarının tercih edilmesindeki en kıymetli nedenlerden birisi akıllı telefon, dizüstü bilgisayarlar üzere aygıtları şarj etmek için kâfi gücün bu portlardan alınıp verilebiliyor olması. Günümüzde pek çok ultrabook veya mobilitenin öne çıktığı aygıtta klasik şarj girişi yerine, kullanışlılık açısından USB-C noktaları tercih edilmeye başlandı.

Bilgi iletirken birebir vakitte güç iletebilmesi, bunları eşzamanlı bir biçimde yapabilen bir port olması nedeniyle, gerekli irtibat kablolarına sahipseniz, DisplayPort, HDMI yahut MHL üzere neredeyse her ilişkiyi bu port üzerinden yapabilirsiniz. Pek tercih edilmese de iletebildiği güç sayesinde ses aygıtlarını verimli bir formda bağlamak için de kullanılabilir. Yeniden de hem alışılmışın pek dışına çıkılmak istenmediği için, hem de bu aygıtlar şarjdayken kulaklık yahut hoparlör kullanılmak istenebileceği de düşünülerek dizüstü bilgisayarlar ve taşınabilir aygıtlarda hala jak girişleri bulunmakta.

Bir aygıt almadan evvel her USB-C noktasının birebir özelliğe sahip olmadığını, teknik açıdan farklı suratlara ve özelliklere sahip olabileceklerini de göz önüne alarak ayrıntılı bir biçimde araştırmanızı öneririz. Şu ana kadar bildiğimiz kadarıyla her nokta eşzamanlı bir formda aygıt hem güç iletebiliyor hem de data. Bütün bunlara ek olarak her USB-C noktasına çeşitli hallerde HDMI veya DisplayPort bağlanabilir ancak üretici aygıtın dizaynını buna uygun tasarlamadığı için imaj alamayabilirsiniz. Bütün bu nedenlerle USB-C portuna çok kıymet verdiğiniz aygıtlarda bu konulara ve ayrıntılara çok dikkat etmeniz gerekir.

USB-C’de ThunderBolt 3 Takviyesi

USB-C noktası yardımıyla ThunderBolt 3 protokolünün sunulabilmesi neredeyse makale boyunca değindiğimiz birçok özellikten daha kıymetli olabilir. 40 Gbps’a kadar data aktarımına imkan tanıyıp tıpkı vakitte daha verimli olan ThunderBolt 3 dayanaklı USB-C noktaları aygıta bağlı olarak 100W’a kadar güç çıkışı da sağlayabiliyor.

ThunderBolt 3 takviyeli bir USB-C portunu kullanarak yüksek süratte data transferi yapabilir, iki adet 4K 60Hz ekrana görüntü verisi sağlayabilir yahut yüksek süratte bilgi çekebilirsiniz. Bütün bunları bahsettiğimiz portu destekleyen sırf bir kablo yardımıyla yapabiliyor olunması sayesinde günümüzde bazı ultrabook üreticileri klâsik USB-A portlarını kaldırıp sırf 1-2 adet USB-C noktası bulunan modelleri piyasaya sundular. Apple Macbook Pro aygıtların birçoğu, USB-C noktalardan daha çok yararlanmak ismine üzerinde 4 adet port bulundurur. Düşünüldüğünde çeşitli adaptörler yardımıyla klasik temas noktalarından çok daha fazlasına ve çok emelli kullanılabilecek irtibat noktalarına sahip olmuş olursunuz.

Bütün bu avantajların yanında unutulmaması gereken birkaç şey daha mevcut. Her USB-C noktası ThunderBolt 3 desteklemeyebilir. Birtakım aygıtlarda olağan USB-C portuyla, ThunderBolt 3 dayanaklı USB-C noktaları yan yana başka halde olabilirken, kimisinde de hiç ThunderBolt desteği olmayabilir. Bu belirsizlik yakın vakitlerde gelmesi düşünülen USB 4 standardıyla değişebilir. Yeni jenerasyon USB 4 ile birlikte ThunderBolt dayanağı gelirken birebir vakitte USB 3 ile de geriye yönelik uyumlu olacağı düşünülmekte. Büyük ihtimalle birçok yeni aygıt, USB-C yoluyla fizikî ilişkinin sağlanacağı USB 4 ile birlikte ve USB 3.2 Gen 2×2 ile gelecek. USB 4 takviyeli aygıtlar ise şimdi piyasaya sunulmuş değil.

Geriye Uyumluluk ve Adaptörler

USB-C noktaları, olağan USB 3.0 ile uyumludur ama ilişki halinin farklılığı nedeniyle kullanabilmek için çeşitli dönüştürücü adaptörler ile kabloların kullanılması gerekebilir. Çünkü USB-A noktaları biraz daha kare ve büyük formdayken, USB-C noktaları tam aykırısı halde daha küçük ve daha oval bir temas biçimine sahip. Bu özelliği sayesinde ince aygıtlar için sıkça tercih edilirken, klâsik temas haline sahip olmadığı için çeşitli kablolara ve dönüştürücülere muhtaçlık duyuluyor.

Yeni ve ince dizüstü bilgisayarların birçoklarında artık klâsik portlar kalkmış durumda. Üreticiler yeniden de kullanışlılık açısından bir şeyler kaybetmemek ismine eser kutusuna gereken dönüştürücü aygıtları koyuyor. Apple ise daha farklı bir anlayış benimseyerek USB-C noktalarına Lightning veya Ethernet bağlayabilmek için gereken çeşitli dönüştürücüleri kendisi satıyor. Kutudan bu türlü bir ek dönüştürücü aygıt çıkmadıysa üzülmeyin, piyasada uygun fiyata alınabilecek birçok dönüştürücü mevcut. Bunlardan birisini kullanabilirsiniz. Değişiktir ki USB-C noktasından RS-232 seri port kontağı bile yapabilmenize imkan tanıyan dönüştürücüler mevcut.

Dönüştürücü almanız da koşul değil. Kullanacağınız öbür portları destekleyen yahut temas noktasını da uzatmak istiyorsanız, direkt USB-C uyumlu bir uzatma kablosu işinizi görecektir. Ek olarak satın alabileceğiniz adaptörler ve dönüştürücüler yardımıyla USB-C üzerinden şarj dayanağı sağlayan dizüstü bilgisayarınızı dışarıdan şarj edebilirken, tıpkı vakitte Ethernet, HDMI yahut çeşitli formlarda monitör kontakları da yapılabilmekte.

Bunun yanıtı aslında kendinizde gizli. Günümüzde bilgisayar aldığınızda bu aygıt bir laptop ise, neredeyse tamamında USB-C noktaları bulunuyor. Ultrabook tercih ettiyseniz aslında ister istemez USB-C noktası sizin için ekstra ehemmiyet kazanıyor. Masaüstü bilgisayarlarda ise aslında birçok anakartta ve kasada halihazırda USB-C takviyesi bulunmakta.

Bugün için çok alımlı yahut değerli gelmeyebilir lakin önümüzdeki yıllar içerisinde USB standardının yaygınlaşmasıyla, nasıl öteki ilişki biçimleri ve protokolleri terk edildiyse, minimal yapısı ve birçok avantajıyla USB-C’nin de klasik USB temas noktalarının yavaş yavaş terk edilmesini sağlayacağı düşünülüyor.