Uçtan Uca Şifreleme Nedir?

Geçtiğimiz günlerde WhatsApp’ın yeni kullanıcı ve saklılık mukavelesiyle bir arada birçok kullanıcı WhatsApp’a alternatif olarak kapalılıklarını daha düzgün bir biçimde sağlayabilecekleri alternatiflere yönelmeye karar vermişti. Alternatif iletileşme uygulamalarından kimilerinin kullanıcı mahremiyeti için bildirileri uçtan uca şifrelediğini söylerken, kimilerinin ise yalnızca trafiği şifrelediği ve trafiğin çözümlendiği sunucularda iletileri sakladığı ortaya çıkmıştı. Pekala ya nedir bu şifreleme? Daha doğrusu uçtan uca şifreleme neyi söz ediyor?

Kullanıcı mahremiyeti, dijitalleşmenin ve bulut tabanlı servislerin düzgünce hayatımıza girmesiyle birlikte gittikçe sorgulanması gereken bir konu haline gelmeye başladı. Bunda dünya çapında yaşanan Covid-19 salgınıyla birlikte pandemi devrinin tesiri de hayli fazla. Aslında şöyle bir bakarsak çok uzak değil, bundan 15 sene öncesinde hiçbirimiz internet ve dijital servislerle çok fazla iç içe değildik. Birine bildiri yazacağımız vakit WhatsApp’ı değil SMS’i, arama yapacağımız vakit Skype’ı değil olağan telefon çizgimizi kullanıyorduk.

Bilgi o vakitlerde pek pahalı sayılmazdı çünkü kelamda küreselleşen dünya ve bu dünyanın dev şirketleri insanların ürettiği koca bilgi yığınıyla, daha doğrusu data çöpleriyle neler yapabileceği hakkında şimdi tam manasıyla bir fikir sahibi değildi.

Bugün ise artan dijitalleşme ve teknolojik alet kullanımı sonucunda bilginin gittikçe pahalandığını, insanların bilgiler yardımıyla nasıl manipüle edilebildiğini görebiliyoruz. Arkadaşımızla alışveriş konuştuktan sonra karşınıza çıkan giysi reklamları, bildirilerimizde siyasetten bahsettikten sonra toplumsal medyada ilgimizi çekebileceği için bize önerilen propaganda ve dezenformasyon içeriklerle maruz kaldığımız toplum mühendisliğinin bize ne formda tesir ettiği hakkında en ufak bir fikrimiz yok.

Kimi beşerler bundan vakitle rahatsız olmaya başladı çünkü iki kişinin konuştuğu ve öbürleri tarafından bilinmemesi gereken bilgilerin, yapay zekalardan ibaret olsa da ne idüğü bilinmeyen kimselerce bilinmesi hem ürkütücü hem de tuhaf bir durumdu. Bunun sonucunda bireyler ortasında sağlanan irtibat esnasında dataların şifrelenmesiyle gözetlemenin önüne geçilebileceği düşünüldü ve çeşitli şifreleme algoritmalarıyla teknikler geliştirildi. Günümüzde bu teknikler ortasında en inançlı olan sistem olarak uçtan uca şifrelemeyi biliyoruz.

Orta Çağda hükümdarlar, kıymetli bilgileri ve evrakları bir yere ulaştırmadan evvel tuzaklı bir sandık hazırlar ve bu sandığa birbirinden farklı olacak formda iki yahut daha fazla kilit sistemi koyardı. Her tarafta iki adet anahtar bulunurdu ve kral sandığı kime gönderecekse birinci kilidi onun anahtarıyla, ikinci kilidi ise karşıdakinde aynısından var olan kendi anahtarıyla kilitlerdi. Birebir biçimde hükümdarın evvelkinden farklı olan öbür bir özel anahtarı da sandığın alıcısında bulunurdu. O da tekrar sandığı gönderirken, hükümdarda bulunan öbür anahtar ile kilitlerdi. Böylelikle dokümanlar yolda taşınırken muhtemel bir düşman saldırdığında sandığın açılması için anahtarların alıcıların ve kilitleyenlerin ikisine de gereksinim olurdu. Şayet saldırganlar sandığı açmak için kaba kuvvet kullanırlarsa yahut anahtar uyumsuz olursa sandığın tuzak düzeneğindeki şişeler patlar, akan sıvı içindeki belgeyi yok ederdi.

Uçtan uca şifreleme de tam manasıyla bu halde olmasa da benzeri diyebiliriz.

Uçtan uca şifreleme, bilgiyi sadece gönderici ve alıcının okuyabilmesini sağlayan bir şifreleme yoludur. Bu teknik tam olarak şu formda işlemekte: Arkadaşınızla WhatsApp ile uçtan uca şifreleme kullanarak konuştuğunuzu düşünelim. Görüşme başladığında arkadaşımızın WhatsApp’ı bizlere kendisinin çözebileceği ve sırf kendisine has açık anahtarını gönderir. Bizdeki WhatsApp, göndereceğimiz bildirisi bu anahtarla şifreler. İleti arkadaşımıza ulaştığında, arkadaşımız kendi özel anahtarı yardımıyla şifrelenen bilgiyi çözer. Birebir halde ileti gönderirken de bizim anahtarımızı kullanır ve iletisi şifreli halde yollar. Bizler de kendi özel anahtarımızı kullanarak iletinin şifresini çözeriz. Tabi bütün bu şifreleme ve çözme süreçlerini WhatsApp yahut bu formülü kullanan program halleder. Bu sayede trafiğimizi izleyen kimseler yahut iletimizin aracı olarak uğradığı sunucular iletide ne yazdığını bilemez. Hatta biz bile arkadaşımızın açık anahtarıyla bir bilgiyi şifrelesek onun özel anahtarı olmadan ne yazdığını çözemeyiz.

Uçtan uca şifreleme kullanılmayan klasik iletileşme programlarında iletiler göndericiden sunucuya kadar şifrelenir, burada sunucu şifreyi çözer ve tekrardan şifreleyerek alıcıya iletir. Bu noktada sunucu iletinin açık halini görebildiği için, sunucunun sahipleri ne kadar güvenilirse ve ne kadar tedbir aldılarsa iletileriniz da o kadar inançta oluyor.

Hatta birtakım iletileşme yazılımları ortadaki trafiği bile şifrelemeden saf metin olarak iletiyor ve aygıtta da tıpkı halde açık metin olarak saklıyor. Bu durumda güvenlik ve kapalılık riski güzelce artıyor. En az inançlı olandan en güvenliye yanlışsız bir sıralama yapacak olursak uçtan uca şifrelemenin en muteber metot olduğunu görebiliriz.

• İnançsız: Şifreleme Olmadan Data Transferi
• Orta inançlı: Sunucu Taraflı Şifrelemeli Bilgi Transferi
• En inançlı: Uçtan Uca Şifreli Data Transferi

End-to-End Encryption yani uçtan uca şifreleme her ne kadar güvenlik ve zımnilik manasında en ülkü iletileşme ve data şifreleme tekniği olsa da kimi avantajları ve dezavantajları bulunuyor. Bunlara da sırasıyla göz atalım.

Avantajlar:

Şifrelenen Data Tek Taraflı Olarak Çözülemez

Şifrelenmiş datayı tek taraflı olarak asla çözemezsiniz. Yani yazdığınız bildirisi asla açılmayan bir sandığa koyduğunuzu düşünün. O saatten sonra tekrar geri getiremezsiniz. Ayrıyeten bu yerine nazaran dezavantaj yahut avantaj sayılabilir. Çünkü iletinin göndericisi dışındaki kimse müdahale edemez yahut değişiklik yapamaz. Çağdaş şifreleme metotlarında elde edilen şifreli çıktıda yapılan en ufak değişiklik bile bildirinin tamamına tesir ettiğinden, algoritmanın zorluğuna bağlı olarak şifreleme formülünün kırılması günümüz koşullarında imkansız denilebilir.

Quantum bilgisayarlar ile bu kırılmazlık ve süreç gücü eşiğin aşılabileceği söyleniyor ama quantum bilgisayarların günümüzde düzgün çalışan bir örneği olmadığı için şu anlık kullanılan güçlü algoritmalarla inançtayız denilebilir. Yeniden de bilim adamları ve matematikçiler quantum bilgisayarlar çıktığında tekrar birebir mantıkla güvenliği sağlayacak olan kuantum şifreleme algoritmaları da geliştirmeye çalışıyorlar.

Bildiriler Kurcalanamaz, Bozulmaya Uğrayamaz

Şayet uçtan uca şifreleme kullanan bir iletileşme programı yardımıyla görüşme gerçekleştiriyorsanız, bildiri size düzgün bir formda ulaştıysa kurcalanmadığından yahut değiştirilmediğinden emin olabilirsiniz.

İletileşme programları çoğunlukla otomatik olarak algoritma gereği iletinin bütünlüğünü denetim etmektedir. İletim esnasında trafiğe müdahale eden birisi tarafından iletide değişiklik yapılırsa algoritmayı sağlayan anahtarlar uyuşmadığı için şifreli ileti muvaffakiyetle çözülemeyecektir.

Bildiriler Sunucu Tarafından Anlamlandırılamaz

Uçtan uca şifreleme kullanılarak gönderilen iletiler, iletim için aracı olan sunucular tarafından anlamlandırılamaz yahut tahlil edilemez. Zira iletiler anlaşılamayacak formda karıştırılmış, şifrelenmiştir. Özel anahtarlar sunucuda depolanmadığı için (bazı istisnalar ve art kapılar hariç) öbürleri tarafından bildiri içeriğinin ne olduğu bilinemez.

Tekrar de birtakım iletileşme yazılımlarının algoritmalara çeşitli istihbarat kuruluşlarının isteği üzerine koymuş oldukları art kapılar yardımıyla özel anahtarları uzak sunucuya aktaracak yahut bildiri metnini sunucuda okuyabilecek biçimde geliştirildiği söyleneneler ortasında.

Dezavantajlar:

İletilerin Alım ve Gönderim Suratı Yavaşlar

İki taraf için de şifreleme ve şifre çözme süreçleri yapıldığından, alım ve gönderim suratı milisaniyelerle de olsa yavaşlar. Tekrar de günümüzde uçtan uca şifreleme kullanan iletileşme uygulamalarının birçoğu uygun formda optimize edildiğinden bu ufak gecikmeyi bile fark edemiyoruz.

İletiler Şifreli Ama Üst Veriniz Değil

İletilerinizin içeriği her ne kadar şifreli ve okunamaz olsa da kiminle hangi saatte ve nerede konuştuğunuz, ne kadar görüştüğünüz, hangi dönemlerle bunu yaptığınız bilgisi sunucular tarafından görülebilir. Bundan dolayı makul aralıklarla makul saatlerde görüşmeler yapmanız dikkatleri üstünüze çekmenize neden olabilir.

Aygıtınıza Fizikî yahut Uzaktan Erişim Varsa Bildiriler Okunabilir

Görüşmeleri gerçekleştirdiğiniz telefon yahut bilgisayar, artık hangi aygıtı kullanıyorsanız ele geçirildiği takdirde tüm iletileriniz okunabilir. Aslında buna dezavantaj diyemeyiz, tüm iletileşme yazılımları için bu geçerli olsa da kullanıcıların önlemini uygun halde alması gerekiyor.

Ayrıyeten ziyanlı yazılımlar tarafından etkilenmiş bir aygıt kelam hususuysa, zararlıya bağlı olarak iletileriniz makûs emelli yetkisiz kimseler tarafından okunabilir. Bunun önüne geçmek için yapabilecekleriniz ise şuurlu olmak, bilinmeyen web sitelerine girmemek, uygulamaları kurmamak ve düzgün bir güvenlik yazılımı kullanmak diyebiliriz.

Bütün bunlar bir yana, görüşmeyi yaptığınız kimsenin de aygıtına diğerlerinin erişmediğinden emin olmanız gerekiyor. Ne yazık ki şu anlık bunu bilmenin rastgele bir yolu yok. Bu yüzden ne konuştuğunuza ferdî güvenliğiniz ismine dikkat etmelisiniz. Örneğin çok güvendiğiniz biri olsa bile bildiri yoluyla parolalarınızı göndermeyin çünkü o bildirisi sahiden istediğiniz kişinin okuduğundan emin misiniz?

Bu şifreleme tekniği ile birlikte kullanıcılar ziyadesiyle inançta hissedebilir ama uçtan uca şifreleme kullanılan iletileşme programları ile bir arada mahremiyetiniz bir nebze daha korunsa da dikkat etmeniz gereken diğer değerli şeyler de bulunuyor. Örneğin en kolayından kiminle konuştuğunuz, ne vakit konuştuğunuz, ne aralıklarla konuştuğunuz üzere kimi bilgiler daha değerli hale geliyor. Zira bu bilgiler şifreli değil ve açık bilgi olarak gözüküyor ve şirketler de bu bilgileri pazarlama için kullanabiliyor.

Ayrıyeten her iletileşme programı uçtan uca şifreleme kullanıyor diye büsbütün inançlı gözüyle bakamayız. Çünkü çok yakın tarihte, şifreleme algoritmasına istihbarat kuruluşları için art kapı bırakan birtakım programların var olduğunu ve bunun ortaya çıktığını biliyoruz. Bilgiler ne kadar şifrelenirse şifrelensin, algoritmadaki bir zayıflık yüzünden kırılma mümkün hale gelebiliyor.

İşte bu durumlara karşı kullanılan iletileşme yazılımının şifreleme standartları ve açık kaynaklı olup olmaması devreye giriyor. Açık kaynaklı ve açık standartlar kullanan iletileşme uygulamaları bu manada daha sağlam diyebiliriz. Çünkü kodları açık olduğundan, algoritmaya yerleştirilmesi beklenen rastgele bir zayıflık topluluk tarafından er ya da geç tespit edilebilir.

Her vakit dikkat etmeniz gereken en kıymetli şeyin, iletinizin şifrelenmesinden fazla ne konuştuğunuz olduğunu söylerek yazımızı burada sonlandıralım. Merak ettikleriniz varsa Technopat Toplumsal‘de husus açabilir, eklemek istediğiniz bir şey varsa da yorum yazabilirsiniz.

Kaynak: Technopat