Linux Dosya Sistemindeki Klasörler ve İşlevleri

Linux belge sistemindeki klasörler, bilhassa Linux kainatına yeni adım atan şahıslar için bir merak konusu olmuştur. Öbür işletim sistemlerine kıyasla çok daha farklı isimlerde klasörler bulunmakta. Bu yazımız ile birlikte bu klasörler hakkında başınızdaki tüm soru işaretlerini yok edeceğiz.

Linux belge sisteminin klasörleri ve yapısı neden Windows ve macOS’a kıyasla daha farklı?

Bu sorumuzun yanıtını verebilmek için, öncelikle Linux’un tarihçesine bakmalıyız. Linux, UNIX’ten esinlenerek yazılmıştır ve UNIX ise 60-70’li yıllarda oda boyutunu kaplayan bir bilgisayara, yüzlerce kullanıcının bağlanacağını göz önüne alarak tasarlanmış bir işletim sistemidir. O yıllarda bilgisayarlarda devasa boyutlarda ve birden fazla sayıda kaset şoförleri üzere depolama üniteleri kullanılırdı.

Bu sistemi şu an bilgisayarlarımızda ve hatta cep telefonlarımızda kullanmaktayız ve bu çağdaş cihazlarımızda bir ya da iki adet depolama ünitesi bulunmakta. Ancak yıllar öncesinin bilgisayarları ile birebir fonksiyonları yapabilmekteyiz. Bu yüzden de UNIX prensibi hala daha geçerli ve bilgisayarlar hızlandıkça daha da süratli çalışmakta.

Linux klasörlerine genel bakış

Bu klasörleri bir diyagram üzerinde görmek, onların fonksiyonlarını daha âlâ anlamamızı sağlayacaktır.

Linux belge sisteminin klasör dizilimi.

Dizinler

Kök dizin ve “home” klasörü dışında öteki klasörlerde değişiklik yapmak için kök hesabının yetkilerine sahip olmanız gerekmekte. Bunun için “sudo” komutunu kullanabilirsiniz yahut uzun bir süreç yapacaksanız da “sudo su” yazarak terminal açık olduğu sürece kök hesabının yetkilerini kullanırsınız.

Kök Dizin (root directory)

Kök dizinimizi UNIX ve Linux sistemlerdeki kök kullanıcı (root, superuser) ile karıştırmamalıyız. Birisi tüm belge ve klasörleri içinde bulunduran dizin iken, başkası sistemin tüm yetkilerine sahip olan kullanıcı hesabıdır.

Üstteki diyagramda görüldüğü üzere, en üstte “/” isminde bir dizin bulunmakta. Bu dizin, bizim kök dizinimizdir. Kök dizin, tüm klasörlerin içinde durduğu ana dizindir. Aygıtlardan dokümanlarınıza kadar, tüm bilgisayarınız bu dizinin altındadır. Zira UNIX‘i temel alan sistemlerde her şeyin bir evrak olduğu (everything is a file) prensibi benimsenmiştir.

“bin” klasörü

Bu klasörün içinde, yüklemiş olduğumuz (veya sistemimizle gelen) uygulamalar bulunmaktadır. Bu uygulamaları ise terminal yardımıyla yahut rastgele bir menü aracılığıyla çalıştırabilirsiniz.

“sbin” klasörü

Tekrar “bin” üzere bir uygulama klasörüdür lakin sistem uygulamalarını barındırmaktadır. Bilinen birden fazla komut, buradaki uygulamalardır.

“boot” klasörü

Bilgisayarınızın başlamak için ihtiyaç duyduğu belgeleri içermektedir. Linux çekirdeğiniz, önyükleyiciniz ve Memtest86+ üzere araçlar bu klasör içerisinde bulunmaktadır.

“cdrom” klasörü

Linux’un eski vakitlerinde CD şoförüne CD takıldığı vakit içeriklerini görebildiğimiz bir klasördü, şu an yalnızca geriye dönük uyumluluk hedefi ile kullanılmakta, zira onun yerine “media” klasörü kullanılmakta.

“dev” klasörü

Bu klasörde, bilgisayarınıza bağlı olan aygıtlar bulunmakta. Hatırlayacağınız üzere, UNIX prensibi ile çalışan sistemlerde her şeyin bir belge olduğundan bahsetmiştik.

Bilhassa bu klasör, şayet bir aygıttaki bilgiyi öbür aygıta DD metodu ile yazdıracaksanız çok işe yarayacaktır.

“etc” klasörü

Konfigürasyonlarınız bu klasörde barındırılmaktadır. Bir ayarı değiştirmek istediğiniz vakit sıkça ziyaret edeceğiniz bir klasör.

“home” klasörü

Kullanıcıların doküman, müzik, görüntü, fotoğraf, masaüstü üzere şahsî bilgilerini barındıran klasördür.

“lib” ile başlayan klasörler

Bu klasörler, kütüphane evraklarını barındırmaktadır. Windows’taki DLL sistemi üzere, UNIX mimarili sistemlerde ise “shared library” sistemi bulunmaktadır.

“media” klasörü

Bir depolama ünitesi taktığınızda içindekilerin otomatik olarak gözükeceği klasördür.

“opt” klasörü

Birtakım kapalı kaynak kodlu yazılımların kendi evraklarını barındırmak için tercih ettiği bir dizindir.

“tmp” klasörü

Süreksiz belgeler bulunur ve çoklukla sistem yine başladığı vakit silinir.

“usr” klasörü

Bu klasörde neredeyse aradığınız her şeyi bulabilirsiniz. İkon paketlerinden, “shared library”lere kadar birçok şey burada bulunmaktadır.

Kimi kullanıcılar bu klasörün isminden ötürü kullanıcı klasörü olduğunu düşünmekte lakin kullanıcı klasörü değildir, “universal system resources” (genel sistem kaynakları) sözlerinin kısaltmasıdır.

“var” klasörü

Bu klasörde loglar, yedekler üzere evrakları bulabileceksiniz. Kimi şahıslar bunu diğer bölümlemeye koymayı tercih etmekte.

Özet

Şayet Linux üzerinde çalışma yapmak istiyorsanız, UNIX temellerinden başlamanız yeterli bir fikir olabilir. Böylelikle işletim sistemleri hakkında da genel bir fikir sahibi olabilirsiniz.

Başınızda bir soru işareti varsa, Technopat Toplumsal üzerinden sorularınızı iletebilirsiniz.