Koronavirüs salgını nihayet bitti mi?

Getty Images

Koronavirüs salgınıyla birlikte neredeyse her şey temelden değişti: Okullar, çalışma sistemleri, sıhhat bakımı, tatiller ve hatta sarılmalarımız… Lakin pek çok ülke alınan tedbirleri gevşetirken ya da büsbütün kaldırırken, salgının nihayet sona erdiğinden bahsedebilir miyiz?

University College London’ın Genetik Enstitüsü Müdürü Francois Balloux bu sorunun yanıtı olarak “Neredeyse” diyor.

Prof. Balloux, bu kış Avrupa’da kimi dalgalanmalar öngörürken, Birleşik Krallık da dahil olmak üzere yüksek aşı oranlarına sahip ülkelerde virüsün pandemi kademesinin ilkbaharda sona ereceğinden “oldukça emin” olduğunu söylüyor ve “Tünelin ucundaki ışığı görüyoruz” kestiriminde bulunuyor.

Kelam konusu bu ışık birinci olarak geçtiğimiz kışın karanlığında, Birleşik Krallık’ın kitlesel aşılama kampanyasını başlatan birinci Batılı ülke olmasıyla parladı.

İskoçya’da Ocak ayında yeni dalganın pik noktaısnda günlük 65 kişi ömrünü yitirdi.

Fakat o vakitten beri, İskoçya’da her 10 yetişkinden dokuzu bir doz ve her 10 şahıstan yedisinden fazlası da her iki doz koronavirüs aşısı oldu. Bu, bir bütün olarak Birleşik Krallık’takine emsal bir öykü.

Pandemiyi takip eden bir web sitesi olan Our World in Veri’ye nazaran, bu istatistik Birleşik Krallık’ı Kanada ve İspanya ile birlikte dünyanın en güzel korunan büyük ülkelerinden biri yapıyor.

Bu korunmanın tesirleri ise dikkat cazibeli. Salgında hadise sayısı 30 Haziran’da geçtiğimiz kıştan beri birinci defa yine tepe yaptı. Lakin günde 65 ölümlük istatistiklere asla ulaşılmadı. Hatta günlük mevt sayısı ortalama sekizin üzerine de çıkmadı.

SÜRÜ BAĞIŞIKLIĞINA YAKLAŞTIK MI?

Pekala bu, aşı yahut enfeksiyonla üretilen antikorlar sayesinde artık birçok insanın Covid’e karşı korunmaya sahip olduğu ve artık virüsün bulacağı kimseyi bulamadığı “sürü bağışıklığına” yaklaştığımız manasına mı geliyor?

Getty ImagesProf Meyers, sürü bağışıklığına ulaşmanın şimdilik “muhtemelen imkansız” olduğunu söylüyor.

Teksas Üniversitesi Covid-19 Modelleme Konsorsiyumu Yöneticisi Lauren Ancel Meyers’a nazaran “hayır”.

BBC Scotland kanalındaki The Nine programına konuşan Meyers, bulaşıcılık suratı yüksek Delta varyantının burada kıymetli rol oynadığını düşünüyor.

Ayrıyeten virüsün şimdi aşılanmamış dünya nüfusunun yüzde 85’ine ve aşılansa da birtakım şahıslara yeniden de bulaşabilme potansiyeli olduğunu belirten Meyers, bu sebeple sürü bağışıklığına ulaşmanın şimdilik “muhtemelen imkansız” olduğunu söylüyor.

Münasebetiyle mevcut aşılar, virüsün daha evvelki çeşitleri ile sürü bağışıklığına ulaşmamızı sağlamış olsa da; o denli görünüyor ki Delta çok daha bulaşıcı.

Prof. Meyers, “Dünya çapında, Covid’in büsbütün ortadan kalkmasına yetecek boyutta bir bağışıklığa sahip olmamız pek muhtemel görünmüyor” diyor.

Prof. Balloux da virüsün sirkülasyondaki mevsimsel 200 kadar teneffüs yolu virüsüne katılarak “endemik” hale geleceğini kabul ediyor, fakat bu evrede daha hafif bir soğuk algınlığı mı yoksa önemli bir grip mi olacağını söylemenin de sıkıntı olduğunu belirtiyor.

İskoçya için hastaneye yatışlarda ve ölümlerdeki dramatik düşüşün esasen görüldüğünü belirten Prof. Balloux, “Kulağa dehşetli geldiğini biliyorum lakin eninde sonunda virüs herkese, muhtemelen birden fazla defa bulaşacak” diyor ve şöyle devam ediyor:

“Bu aşılar çok güzel, lakin bulaşmayı büsbütün engellemiyor.”

Getty Images

Bu son nokta, ABD’nin Wisconsin eyaletindeki bilim insanlarının Delta varyantı ile enfekte olan aşılı bireylerin virüsü diğerlerine geçirebileceğine dair bulgularını aktardığı bir makale tarafından da destekleniyor. (Ancak çalışma hakemli bir çalışma değil ve bu yüzden de biraz dikkatle ele alınmalı.)

Prof. Meyers, bu senaryodaki tehlikenin, mevcut aşıları sırf bulaşma açısından değil, tıpkı vakitte önemli hastalık ve mevte neden olma yeteneği açısından da geride bırakan öbür bir varyantın ortaya çıkması olduğunu savunuyor.

YENİ VARYANT RİSKLERİ

“Virüs kendi ülkemizde ya da dünyanın başka bölgelerinde ceplerimizde dolaştığı sürece, bugün kullandığımız aşıları alt edebilecek varyantların ortaya çıkma riskiyle karşı karşıya kalacağız” diye uyaran Prof. Meyers şunları söylüyor:

“Bu virüsün son derece değişken olduğunu ve daha süratli yayılmasını, potansiyel olarak daha ölümcül olmasını, bağışıklık sistemimize yabancı görünmesini sağlayacak formlarda değişebileceğini biliyoruz. Bunlar çok muhtemel senaryolar.”

Prof. Balloux ise o kadar telaşlı değil. Virüsün evriminde “yavaş bir kayma”nın daha muhtemel olduğunu düşünüyor ve şu anda “süper virüs” yaratan ani bir mutasyon olmayacağından “oldukça emin”.

Her iki durumda da, giderek daha fazla yetişkinin aşılanmasıyla, virüsü ne ölçüde yaydıklarıyla ilgili sorularla çocuklara odaklanılıyor.

Birleşik Krallık’ta şu anda 16 ve 17 yaşındakiler de aşı olabiliyor. Okullarda müspet bir testin çıkmasının akabinde tüm okul sınıflarının karantinaya alınma koşulu da gevşetiliyor.

ABD’de şu anda olayların nispeten düşük aşılama oranlarına sahip Florida ve Teksas da dahil olmak üzere yaklaşık 50 milyon insanın yaşadığı eyaletlerde ağırlaştığı diğer bir artış var.

Meyers, memleketi Teksas’ın başşehri Austin’deki duruma atıfta bulunarak, “Hastanelerimiz ve [yoğun bakım ünitelerimiz] tasa verici bir oranda doluyor” diyor.

Ayrıyeten Meyers, artık ve gelecekte, bu çeşit dalgalanmalara karşı maske takma, toplu testler ve toplumsal arayı süratle sağlayarak süratli bir biçimde ahenk sağlamaya istekli, bilgili vatandaşlara sahip ülkelerin Covid ile en âlâ başa çıkacak ülkeler olacağını söylüyor.

‘SAĞLIK SİSTEMİ ÜZERİNDEKİ BASKI ARTIYOR’

Halk sıhhati uzmanları, İskoçya’da hastanelerdeki Covid hastası sayılarının 2020 bahar ayları ve Ocak 2021’e kıyasla daha düşük olmasına karşın salgının sıhhat hizmetleri üzerindeki baskısının ağır olduğunu aktarıyor.

İngiltere Ulusal Sıhhat Hizmetleri NHS’in sıhhat muhafaza danışmanlarından Jackie Hyland, hastanelerin, ameliyathanelerin ve öteki hizmetlerin “çok yoğun” olduğunu söylüyor.

Sıhhat ocaklarına kabul edilen hasta sayısının sınırlanmasıyla acil servislere müracaatların çok arttığını belirten Dr. Hyland, “Birçok istikametten, tüm sistem aslında durma noktasına geldi. Evvelden işler zordu fakat artık fevkalâde zor” diyor.

Virüsün endemik hale geleceğini kestirim eden Dr. Hyland, hadiseleri tespit etmek ve denetim altına almak için insanların sistemli olarak test yaptırmaları ve Covid aşısı yaptırmaları gerektiğini de kelamlarına ekliyor.

Tesirli bir aşılamanın bir taahhütten çok hayal olduğu pandemin birinci karanlık günlerinden, Covid ile başa çıkmak için çok daha düzgün bir yerde olduğumuz yeni bir etaba geçiyoruz üzere görünüyor.

Yani Covid şimdi bitmemiş olsa da, o denli görünüyor ki umut var.

Prof Meyers, “Tıbbi kaynaklara da bilgiye de sahibiz” diyor.

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi