Kendini süren arabalara nasıl güveneceğiz?

Kendi kendini süren bir otomobilin yol açtığı ölümcül bir kaza, başka kazalardan daha trajik olmayabilir; ama birçoğumuzu, vefat kalım kararları veren teknoloji konusunda ihtiyatlı hissetmeye teşvik ediyor. Amerikan Araba Birliği’nin on iki ay sonra yaptığı bir anket, Amerikalıların yüzde 71’inin büsbütün otonom (özerk) bir otomobilde gezmekten çok korktuğunu ortaya çıkarmış. Bu oran, Herzberg’in vefatından evvel yapılan benzeri bir ankete nazaran yüzde sekizlik bir artışı simgeliyor.

Dönen lazerler ve öbür algılayıcılar ile etraflarındaki dünyayı tarayan bu otomobiller, halihazırda kimi ülkelerin sokaklarında geziyor. Kimileri Waymo (Google’ın ana holdingi Alphabet’in bir parçası) yahut General Motors üzere büyük şirketlere aitken, başkaları de Drive.ai ya da Aptiv üzere ismini duymamış olabileceğiniz takımların işi. (Arizona’da meydana gelen o ölümcül kazaya karışan arabayı Uber işletiyordu ve sonrasında bu otomobilleri yaklaşık dokuz ay boyunca yollardan çekmişti).

Pekala bu robotik sürücülere karşı bu kadar ihtiyatlı olmaya iten şey ne ve bu otomobillere karşı beşerler nasıl inanç kazanabilir?

Bu soruları anlamak için, öncelikle psikologların zihin kuramı olarak isimlendirdiği bir şeyi düşünmek yararlı olur. Basitçe söylemek gerekirse bu kuram, (genelde) tıpkı bizim üzere başka insanların da başlarında düşünmekle meşgul olan beyinler bulunduğunu kabul etmek manasına geliyor. Kuram, yolda işe yarıyor. Yaya geçidine çıkmadan evvel, bir şoförle göz teması kurabilir ve akabinde “Beni görüyor, o halde güvendeyim” ya da “Beni görmüyor, inançta değilim” diye düşünebiliriz. Bu usulü muhtemelen fark ettiğimizden daha sık kullanıyoruz; hem direksiyonun başında, hem de yaya iken. British Columbia Üniversitesi’nde yardımcı profesör olan ve bahis hakkında Nature Human Behaviour bülteninde bir yazı yazan Azim Şerif, “Kendimizin nasıl davranacağını bildiğimizden, başka insanların nasıl davranacağını biliyoruz” diye açıklıyor.

Ama bir algoritmayla göz teması kuramazsınız. Otonom otomobillerde, genelde gerekli olduğu vakit denetimi ele almak için hazır bekleyen yedek beşerler bulunuyor. Ama otomobil kendi kendini sürüş modunda olduğunda, sorumluluk bilgisayarda oluyor. “Makinelere ilişkin bir zihin kuramını öğrenmemiz gerekecek” diyor Şerif. Bu ise uygulamada, kendi kendini süren otomobillerin açık sinyaller vererek (dönüş sinyallerinden başka), halkın makine zihninin plan yaptığını bilmesini sağlaması gerekeceği manasına geliyor.

Bu bahisteki tahlillerden biri, Teksas’ta kendi kendine giden karavanlar işleten Drive.ai şirketinden geliyor. Bu açık turuncu ve mavi renkli taşıtlar, dört tarafında etrafa bildiri ile yanıt veren LED işaretler barındırıyor. Karşıya geçmek isteyen bir yayaya, “Seni Bekliyorum” diyebilirler ya da “Şimdi Gidiyorum/Lütfen Bekle” diyerek onu uyarabilirler. Bununla alakalı bir strateji de, yayalara değil fakat yolculara yönelik: Waymo taşıtlarındaki ekranlar, otomobilde oturan bireylere otonom taşıtın gördüklerinin kolay ve canlandırmalı bir versiyonunu gösteriyor. Bu ekranlar ayrıyeten, otomobilin ne yaptığını da gösterebiliyorlar; mesela durup bir insanın geçmesini beklemek üzere. “Güven, kendinizi öbür birine savunmasız hale getirmeye istekli olmaktır” diyor Şerif. “Bunu yapıyoruz zira başka insanın ne yapacağını epeyce kolay formda iddia edebiliyoruz.” Tüm bunların manası; şayet otomobiller varsayım edilebilir ise ve yapacaklarını söyledikleri şeyleri yaparlarsa, insanların itimadını kazanmalarının daha beklenen olacağı. Tanıdık geldi mi?

Makine zihniyle irtibat kurmak kıymetli lakin bu durum makinelerin, insanların araç sürerken nasıl düşünüp davrandığını külliyen taklit etmelerini istediğimiz manasına gelmiyor. Aslında otonom bir otomobille seyahat etme vaadi, silikon beyinlerin otomobil kullanırken bildiri yazmak, alkollü otomobil kullanmak yahut bir ayrılıktan sonra keyfi kaçtığı için otoyolda son hız gitmek üzere sersemce şeyler yapmayacağı fikrine dayanıyor. (Arabaların sevgilisi olmaz.) RAND Corporation niyet kuruluşunda kıdemli bir siyaset analisti olan ve bu taşıtları araştıran Marjory S. Blumenthal, “Bence sıradan otomobillere nazaran daha inançlı olma potansiyelleri var” diyor. Ama şimdi kesin formda emin olacak kadar bilgi bulunmadığını söylüyor.

Güvenlik ismine prestij oluşturmanın bir pratik yolu da, yavaş başlamak. Michigan Üniversitesi’nin kendi kendine giden ring çifti, saatte yalnızca 19 km gidiyor. Bu ufak otobüsleri denetleyen makine mühendisliği profesörü Huei Peng, projenin arkasındaki araştırma kadrosunun fazla şey istemeden inanç oluşturduğunu söylüyor: Evvelce belirlenmiş olan bu güzergâh, yalnızca 1,5 kilometre uzunluğunda. Bu yüzden, karlı bir otoyolda hızlı formda gittikleri pek de söylenemez. “Sınırları zorlamaya çalışıyoruz ama çok dikkatli bir şekilde” diyor Peng. Öbür uzmanlar üzere Peng de kendi kendine giden otomobilleri asansörler ile karşılaştırıyor: Başlangıçta korkutucu olan ancak insanların en sonunda alıştığı bir teknoloji…

Nihayetinde, herkesin şoförsüz otomobillere binecek kadar güvenmesi gerekmeyecek; bilhassa de birinci başta. Carnegie Mellon Üniversitesi’nde Metro21: Akıllı Kentler Enstitüsü’nü yöneten Raj Rajkumar, halkın aslında homojen yapıda olmadığını söylüyor. Kendisi, üç olası kullanıcı sınıfı olduğunu fark etmiş: Bilgisayarlarının çöktüğünü bilen ve bir bilgisayarın denetim ettiği taşıta binmekten tasa duyan teknoloji kuşkucuları; yeni teknolojinin vaadinden memnuniyet duyan erken benimseyiciler ve sürüş karşısında gerilime girip, zorunda olmadıkça yapmamayı tercih edenler. Rajmukar’ın söylediğine nazaran erken benimseyenler birinci satın alanlar olacak ve bunları, araç sürmeyi sevmeyenler takip edecek; en sonundaysa kuşkucular gelecek. “O yüzden bu, uzun bir süreç.” İnanç, kendi kendini süren bir ring üzere artıyor: Yavaşça.

Kaynak: Popular Science Türkiye

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi