Karbondioksit salımı altıncı kitlesel yok oluşa yol açabilir

Massachusetts Teknoloji Enstitüsü’nden jeofizikçi Daniel Rothman’ın liderliğinde yürütülen çalışmaya nazaran beklenen yok oluşlar kısa vakitte beklenmiyor; sürecin tamamlanması 10 bin yıl alabilir. Fakat her ne kadar karbondioksit düzeyi yükselişte olsa da önümüzdeki yıllarda atılacak adımlar ve karbondioksiti düşürme uğraşları ile bu tip felaketlerin de önüne geçilebilir.

Gezegenimiz, 4.5 milyar yıllık ömrü boyunca inişli çıkışlı birçok periyoda tanıklık etti. Hatta yalnızca son yarım milyar yılda bile 5 büyük kitlesel yok oluşla Yeryüzü’ndeki ömür silinip süpürüldü. Bu yok oluşları Ordovisyen- Silüryen, Geç Devoniyen, Permiyen, Triyas-Jura ve dinozorların yok olduğu Kretase- Tertiyer kitlesel yok oluşları halinde sıralayabiliriz. Bunların en büyüğü denizdeki hayatın yüzde 95’inin ve karadaki hayatın yüzde 70’ini beraberinde götüren Permiyen kitlesel yok oluşu olarak isimlendiriliyor.

Lakin tüm bu kitlesel yok oluşlara baktığımız vakit tek bir ortak nokta görüyoruz: Global karbon döngüsünün bozulmuş olması.

Bu bozulma iki formda meydana geliyor:

-Karbon dioksitin, okyanusları asidik hale getirmesiyle direkt

-Gezegenin yaşanılamaz derecelere kadar ısınmasıyla dolaylı yoldan

Pekala, kitlesel yok oluşa neden olmayan bir karbondioksit artışıyla, ölümcül artış ortasında ne üzere farklar var?

Herkese Bilim Teknoloji’de yer alan derlemeye nazaran, bilim insanları 2 faktörün bu mevzuda tesirli olduğunu söylüyorlar: birincisi artış suratı, ikincisi bu artışın ne kadar sürdüğü. Bu kıymetleri hesaplamak için kayaç örneklerini inceleyen araştırmacılar 540 milyon yılı temsil eden 31 farklı jeolojik vakit dilimini karbon izotoplarını kullanarak araştırdı. Doğal kimi vakitlerin kayaç örnekleri karbondioksit ölçüsünü hesaplamak için başkalarına oranla daha kısıtlı olduğu için bu inceleme kendi içinde zorlukları barındırıyordu.

Geçmişte okyanuslara salınan 310 gigatonluk karbondioksitin kitlesel yok oluşu tetiklediğini belirten araştırmacılar, günümüzdeki karbondioksit artış süratiyle birlikte içinde bulunduğumuz yüzyılın sonlarına yanlışsız 300 gigaton karbonun okyanuslara ekleneceğini ön görüyorlar.

O EŞİĞE ULAŞTIĞIMIZ VAKİT NE OLACAK?

Kritik kıymete ulaşıldığı vakit sonunda kitlesel yok oluşlar barındıran kıymetli bir devirde olacağız. Lakin bu yok oluş çabucak gerçekleşmeyecek, sonuçların görülmesi meçhul olmakla birlikte ortalama 10 bin yıllık bir müddet alacak. Kesin olan şu ki karbon salımı konusunda insanoğlu kendini dizginleyebilirse, büyük bir yok oluşun önüne geçebiliriz. Hâlâ geç kalmış sayılmayız.

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi