Teknoloji

İskandinav ülkelerinde şantiyeler nasıl çevreci olabildi?

Getty Images

Sessiz, pak ve yeşil üzere sözler çoklukla şantiyeleri tanımlarken pek kullanılmaz. Lakin Norveç’in başşehri Oslo’nun en işlek caddesi Olav Vs gate’deki şantiye alanını bundan hariç tutmak gerekir. Dünyada çeşidinin birinci örneği olarak, şantiyede kullanılan tüm inşaat makineleri elektrikliydi.

Şantiye projesi Eylül 2019’da başladı. Bir vakitler kentin taksileri için hareketli bir yer olan bölgeyi yeni bir yaya bölgesine dönüştürdü. Bölgede yaşayanlar birinci olarak şantiyeyi öbür şantiyeler üzere sanıp tereddüt yaşamış olabilir fakat kısa müddette o denli olmadığı anlaşıldı. Gerçekten bu çalışma, dünyadaki birinci sıfır emisyonlu kentsel şantiye için bir pilot projeydi.

Etrafla ilgili kâr hedefi gütmeyen bir kuruluş olan Bellona’nın siyaset danışmanı Mark Preston Aragones, “Sıfır emisyonlu şantiyeyi ziyaret ettiğimde oldukça etkilendim” diyor.

Ekseriyetle dumanla, gürültüyle ve verilen rahatsızlıkla ilişkilendirilen kazıcılara baktığında aletlerin çalışıp çalışmadığını anlamakta zahmet çektiğini söyleyen Aragones, “Bu kadar büyük makinelerin bu kadar az ses çıkardığını görmek nitekim de etkileyiciydi” diye kelamlarına devam ediyor.

Klâsik dizel motorlar yerine elektrikli ekipmanların kullanılması, etraftaki herkesin ortam gürültüsünde ve kirliliğinde bir azalma olduğunu fark etmesi manasına geliyordu.

Oslo İklim Ajansı’nın kıdemli danışmanlarından Philip Mortensen, “Dışarıda inşaat sürerken dahi dükkanların sokak kapılarını açık tuttuklarını gözlemledik. Ayrıyeten personeller de daha düşük gürültü düzeyleri nedeniyle alanda çok daha yeterli irtibat kurabildiklerini ve bunun sonucunda çalışma ortamının daha inançlı hissettirdiğini lisana getirdi” diyor.

İNŞAATLAR DÜNYANIN TÜM KARBON EMİSYONUNUN YÜZDE 38’İNE SEBEP OLUYOR

İnşaat kesiminin karbonsuz bir halde işlemesi, Oslo’nun dünyaya liderlik etmek istediği cinsten bir şey. Ve güzel de bir nedeni var. Şu anda inşaat bölümü global sera gazı emisyonlarının yüzde 10’undan fazlasına denk geliyor. Güç kullanımından kaynaklanan karbondioksit emisyonlarına bakıldığında ise tesiri daha da besbelli. İnşaat kesimi dünyanın tüm karbon emisyonunun yüzde 38’ini üretiyor.

Oslo’da ise resmi biraz daha farklı. Zira inşaat kesiminin kentin toplam emisyonu içerisindeki hissesi hava ve gürültü kirliliğine kıymetli ölçüde katkıda bulunmasına karşın yüzde 7. Lakin Olav Vs gate’deki sıfır emisyonlu pilot şantiye, kenti bu alanda daha da geliştirmek istiyor.

Olav Vs gate şantiyesi kullandığı elektrikli iş makineleri ile, olağan makine kullanımına kıyasla 35 bin litre dizel ve 92 bin 500 kilogram karbondioksit muadili tasarruf sağladı. Bu, bir yıl boyunca 20 otomobilin trafiğe hiç katılmamasına eşit.

Şantiyede propan brülörünün emisyonsuz bir alternatifle değiştirilememesi sebebiyle proje yüzde 100 emisyonsuz hale getirilemedi. Lakin Oslolular, projenin dizel yakıtlar kullanılarak yapılmasına kıyasla yüzde 99 emisyon tasarrufu sağladığı sonuçtan son derece şad.

2030 YILINA KADAR TÜM İNŞAATLARIN SIFIR EMİSYONLU OLMA MAKSADI

Kent şu anda 2025 yılına kadar tüm belediye şantiyelerinin ve 2030 yılına kadar da kamu yahut özel tüm inşaat işlerinin sıfır emisyonlu olmasını istiyor. Norveç’in en büyük altı kenti de yakın vakitte Oslo ile birebir maksatlara sahip. Norveç, ülkece birçok hidroelektrikten elde edilen yüzde 98 yenilenebilir güce sahip. Bu da ülkeyi sıfır emisyonlu şantiyeler için ülkü bir test alanı haline getiriyor.

Bununla birlikte, Olav Vs gate’deki pilot proje, dala emisyonsuz bir inşaat alanının ulaşılabilir olduğunu ve geleceğin standardı olacağını gösteren bir tablo sunuyor.

Oslo bu alanda liderlik koltuğuna oturduysa da, onu çabucak akabinde sıfır emisyonlu inşaat alanlarına sahip öbür İskandinav başşehirleri, Kopenhag ve Helsinki izliyor.

MALİYETİ Mİ, EMİSYON MU?

Fakat inşaat bölümünün sahip olduğu ün, emisyon bedellerini düşürmekten çok maliyetleri düşürmekle ilgili ve bu manada da epey dirençli.

Aragones, “Bu çeşit makineler, kimi kentler için işe başlarken yapılan yatırım maliyeti açısından çok derecede kıymetli olabilir” diyor ve sebebini ise şöyle açıklıyor:

“Çünkü elektrikli bir makine dizel bir makineden iki kat daha kıymetli olabiliyor. Sahip olunan donanımı yenileriyle güçlendirmek isterseniz de, iki yahut üç kat daha fazla para vermeniz mümkün.”

Yeniden de daha değerli ekipmanın kendi kendini amorti edebileceğini söyleyen Aragones’e nazaran bu türlü bir durumda dizele para ödenmeyecek ve de elektrik tüketimi dizelden daha ucuza gelecek:

“Yani, cebinizden daha fazla peşin para çıkacak olsa da, operasyon müddetince çok daha fazla tasarruf ediyorsunuz.”

Elektrikli makineler, daha az gürültülü oldukları için gece geç saatlerde ya da sabahın erken saatlerinde çalışabilmek üzere diğer avantajlara sahip. Bu da paranın geri kazanılmasına yardımcı olabilir.

ELEKTRİKLİ MAKİNELERİ ŞARJ EDEBİLMEK DEZAVANTAJ YARATIYOR MU?

Ekipman maliyetlerine ek olarak, diğer bir mahzur ise elektrikli makineler için daima bir güç kaynağı sağlamak. Aragones, “Bazı kentlerde, elektrikli makineler için yeteri ölçüde güç elde etmek mutlak bir zorluktur” diyor.

Aragones biraz yaratıcılıkla bunun sağlanabileceğini lakin nihayetinde bölümde kimi değişikliklere gereksinim duyulacağını söylüyor ve şöyle devam ediyor:

“Bataryaları diğer bir yerde şarj etmediğiniz ve onları daima olarak şantiyeye taşımadığınız surece; şebekeye bağlanmak isteyebilirsiniz lakin bu da şebekeden çok daha fazla güç çekmeniz manasına gelir.”

BBC
BBC

Yakın vakitte Hong Kong’da denenen bu türlü bir pil sistemine Ampd Enertainer ismi verildi. Bu da şu anda dünyanın tüm inşaatını besleyen dizel jeneratörlerin yerini alabilecek gelişmiş, kompakt bir pil sistemi.

Ampd Energy’nin kurucuları için maksat, inşaat bölümünün elektrikleştirilmesi için gereken altyapıyı sağlamak. Kelam konusu batarya şu anda, Hong Kong’daki en büyük 18 inşaat ve emlakçısı tarafından kullanılıyor. Genel olarak, batarya vinçlere, yük asansörlerine, kaynakçılara ve elektrik kullanan öteki inşaat ekipmanlarına güç sağlıyor.

Bataryanın üreticileri karbon emisyonlarını yüzde 85 oranında azaltabileceğini söylüyor. Ki bu da her şantiyede 200 ila 400 araba ortasında bir emisyona muadil tasarruf sağlıyor. Ayrıyeten dizel jeneratörlerine nazaran otuzda bir oranında daha az gürültülü.

Ampd Energy’nin işletme müdürü Julian de Jonquieres, “[Dizel jeneratörler] her vakit açık tutulur. Bu türlü bir eğilim vardır. Lakin her vakit verimli bir halde kullanılmaz. Mesela bir vinçe bağlı tutulur ve daima çalışır lakin vinç daima çalışmaz.”

Getty ImagesTüm dünyada inşaat kesimi global sera gazı emisyonlarının yüzde 10’undan fazlasına denk geliyor

Jonquieres, pillerin bu problemle başa çıkmada çok daha tesirli olduğunu söylüyor:

“Çalışmadığında, çalışmıyor; yalnızca orada oturuyor. Güce gereksiniminiz olduğunda gücü neredeyse anında elde edebilirsiniz, işte o vakit büyük tasarruf elde edersiniz.”

‘NESNELERİN İNTERNETİ İLE KOORDİNELİ ÇALIŞIYOR’

Hong Kong’daki en büyük geliştiricilerden biri olan Sino Group, Ampd Enertainer’ı kullanıyor. Sino Group inovasyon yönetici yardımcısı Andrew Young, batarya ünitesinin karbon tasarrufunun yanı sıra birçok faydalı bilgiyi sağladığını söylüyor.

Young, “Sitedeki objelerin interneti (makinelerin birbirleriyle yahut daha geniş sistemlerle temaslı olduğu ağlara verilen isim) sensörlerini bu üniteye bağlayabiliriz” diyor ve devam ediyor:

“Ekipman durumunu gerçek vakitli olarak izlememizi sağlıyor. Bu, herkese bilgi ve data elde etme bahtı sunuyor. Bu bilgiler aracılığıyla karar verme sürecini hızlandırabiliyoruz, bu da işin operasyonel verimliliğini güzelleştirebiliyor.”

Şantiyelerin dijitalleşmesi süreci sürat kazanıyor. Young, “Şantiyelerde neler olup bittiğini bilmek, bilgileri toplamak ve süreci dijitalleştirmek tüm sanayi için çok büyük bir mana söz ediyor” diyor.

Young’a nazaran şantiye sürecindeki rastgele bir güzelleştirme çok büyük paralar demek ve birkaç günlük tasarruf, yüklenici firmaları da büyük bir yükten kurtarabilir.

Getty ImagesPrefabrik yapılar daha yeşil gereçler kullanılmasının yanı sıra inşaat emisyonlarının da önüne geçiyor.

PREFABRİK OLMAK

Verimliliği artırmak ve israfı azaltmak için bir öteki yenilik de modüler yapılar. Modüler yapılar, ya da bilinen ismiyle prefabrik yapılar, bir binanın tümünün ya da kısımlarının saha dışında inşa edilip, alanda bir ortaya getirildiği sürece sahip.

Danimarka’da ya da öbür İskandinav ülkelerinde, gündüz mühletleri göz önünde bulundurulduğunda kış aylarında inşaat personellerinin alanda çok fazla vakti olmaz. Bunun yerine prefabrik yapılar kullanılır. Bu da aslında israfı azaltan bir eğilim.

BBC

Aarhus Üniversitesi İnşaat Mühendisliği ve Mimarlık kısmından Doç. Jochen Teizer, modüler yapı, güvenlik, üretkenlik ve çevresel tesir kelam konusu olduğunda, tüm bu şeyler birbirine bağlı olduğunu tabir ederek şunları söylüyor:

“İmalatı şantiye dışında yapar ve nakliyesini sağlarsam, tüm bu saydığı süreçleri iyileştiririm, montaj sürecindeki israfı azaltır ve tıpkı vakitte personellerin güvenliğini de arttırırım. Bu da bir diğer avantaj.”

OSLO’DA 20 YENİ PROJEDE DAHA SIFIR EMİSYONLU EKİPMANLARIN KULLANILMASI BEKLENİYOR

“Mimarlardan, taşeronlara ve müteahhitlere, insanların bir projeyi bir halde tasarladığı, lakin daha sonra farklı bir biçimde yürütüldüğü yerlerde irtibatta birçok kopukluk oluyor. Bana nazaran değişimi görmek bir kuşak alacak. Bu yüzden hakikat araçlara muhtaçlığımız var.”

Bu alanda yavaş da olsa ilerleme kaydediliyor. Oslo’da 20 yeni projede daha sıfır emisyonlu ekipmanların kullanılması bekleniyor. Ayrıyeten Oslo’nun 2025 yılına kadar tüm şantiyelerin sıfır emisyonlu olması maksadı güçlü bir bildiri verdi. Artık birçok inşaat şirketi bu geçiş için planlar yapıyor. İnşaat ekipmanı üreticileri daha fazla elektrikli makine üretmeye başlıyor.

Ayrıyeten Kentler İklim Liderliği Kümesi (C40) şantiyelerden kaynaklanan emisyonları azaltma taahhüdünü içeren bir Pak İnşaat Deklarasyonu yayımladı. Deklarasyon, 2025 yılı prestijiyle sırf sıfır emisyonlu ekipmanların tedariğini ve kullanılması davetinde bulunuyor. Şu anda, ortalarında Oslo, Budapeşte ve Avrupa dışında da Los Angeles ve Mexico City üzere büyük kentlerin de bulunduğu dünya çapında yaklaşık 40 kent deklarasyona kaydoldu.

Mortensen, “Oslo, sıfır emisyonlu inşaatın mümkün olduğunun delili. Birçok farklı kentten de çalışmalarımıza dair ilgi görüyoruz” diyor.

Umut, dünyanın dört bir yanında kentlerin bu sıkıntıya ilgi göstermesiyle emisyonsuz bir gelecek inşa etmenin pekala ulaşılabilir olduğu istikametinde.

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi

Etiketler
Daha Fazla Göster
Kapalı