İnsan beynini yeniden yaratmayı hedefleyen iddialı proje

Genç sinema imalcisi Noah Hutton, sinirbilim diploması aldıktan kısa bir mühlet sonra, Lozan’daki İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü’nde yerleşik bir sinirbilimci olan Henry Markram ile tanıştı.

Markram, tüm karmaşıklıkları içinde beyinleri modelleyen bir bilim insanı. Onun işe fayda varsayımına nazaran, beyin bir organ olduğu için gereğince âlâ bir bilgisayar modelinin işleyişini ortaya koyması gerekiyor. Tıpkı böbreklerin, karaciğerlerin ve kalplerin “in-silico”* modellerinin anlayışımızı zenginleştirmesi üzere.

Dünya, farklı biçimlerde düşünen beşerlerle dolu. Bu çeşitliliği tam olarak anlamak istesek de, yaşayan bir insan üzerinden anlamak epeyce sıkıntı. Markram ise bu noktada, bir bilgisayar modelinin etik olarak kabul edilebilir bir yol sunacağını umuyor.

Fare beynini modellemek için kurulan Mavi Beyin Projesi (BBP) hakkında 2005 yılında gerçekleştirdiği bir TED konuşması sırasında Markram, şunları söylemişti:

“2009’da beynin 10 yıl içinde çalışan bir bilgisayar modelini oluşturacağız.”

New Scientis’in aktardığına nazaran, on yıldan fazla bir müddettir her yıl, proje genişledikçe ve son tarih değiştikçe Hutton, Markram, meslektaşları ve eleştirmenleriyle röportaj yaptı. Hutton’un In Silico isimli sineması bu projenin bir sonucu.

Markram’ın projesi, Avrupa Birliği’ndeki zenginlerin dikkatini çekti ve 2013 yılında, İnsan Beyni Projesi’ni (HBP) kurmak için 1 milyar Avro kamu parası elde etti.

HBP’nin modelleri, tıpkı gerçek beyinler üzere gürültü üretebiliyor. Sinemada “ortaya çıkan özellikler” den muğlak bir halde bahsediliyor. Yeniden de bu gürültüyü beyin aktivitesine bağlamak, şayet varsa, entelektüel bir Mahpustan Kurtulma kartıdır: hiç kimse bu gürültünün ne manaya geldiğini bilmiyor, bu nedenle modelin hakikat sesi çıkardığını anlamanın bir yolu yok.

HER BEYİN EŞSİZ BİR KAR TANESİ ÜZERE

Birtakım organları modellemek gücümüz dahilindedir, fakat beyin klasik bir organ değil. Rastgele bir mühendislik tedbirine nazaran, verimsiz bir görünüme sahip. Nöronlardaki bir artış, öbür bir nörotransmiter saldığı yahut hiçbir şey yapmadığı durumlar dışında, bu nörotransmiterin salınmasını tetikleyebilir. Beyin anatomisinde kimi ortak noktalar olması kaçınılmazdır, fakat şimdiye kadar yapılan araştırmalar, her beynin hoş, eşsiz bir kar tanesi üzere olduğunu gösteriyor.

Kaliforniya’daki Salk Biyolojik Araştırmalar Enstitüsü’nde çalışan derin öğrenme gurusu Terrence Sejnowski, Markram’ın sadece “her modülü beynin kendisi kadar gizemli bir simülasyonunu” üretebileceğini öngörüyor.

*In silico: Biyolojik deneylere atıfta bulunarak “bilgisayarda yahut bilgisayar simülasyonu yoluyla gerçekleştirilen” manasına gelen bir söz.

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi