Güneş tutulmasından İkizler göktaşı yağmuruna: Aralıkta gökyüzü göz kamaştıracak

Getty Images2020’nin Aralık ayında gökyüzü, izlemeye paha uzay şovlarına sahne olacak.

2020 birçoklarımız için pek de güzel bir yıl olmadı. Fakat gökyüzünü gözlemleyenler için aralık ayında gerçekleşecek nefes kesici gökyüzü gösterisi, 2020’nin karnesini bir nebze düzeltebilir.

Üstelik bunları değerli ekipmanlar ve teleskop olmadan evinizden bile izleyebilirsiniz.

İki gezegen bir ortaya gelecek, en düzgün göktaşı yağmurlarından biri yaşanacak ve tam Güneş tutulması izlenecek. Tek gereksiniminiz, gökyüzünün açık olması, nereye bakmanız gerektiğine ait birkaç ipucu ve gerektiğinde gözünüzü koruyacak kolay bir gözetici.

Gökyüzünün bu ay sahne olacağı uzay olayları, sırasıyla şöyle:

13-14 ARALIK: GEMINID (İKİZLER) GÖKTAŞI YAĞMURU TÜM DÜNYADAN İZLENEBİLECEK

Getty ImagesVladivostok kentinde Geminid yağmuruna ilişkin bir manzara. Açık bir havada yer yerden izleyebilirsiniz.

Geçtiğimiz aylarda öbür meteor yağmurlarını izlemiş olabilirsiniz. Lakin göktaşı yağmurlarının “kralını” görmek için kendinizi hazırlayın.

İngiltere’de Greenwich Kraliyet Gözlemevi’nden gökbilimci Patricia Skelton, “Çoğu göktaşı yağmuru, Dünya’nın kuyruklıyıldızlardan arta kalan kesimlerin ortasından geçtiği sırada oluyor. Lakin Geminids göktaşı yağmuru farklı. Bu olay, Dünya Güneş’in etrafındaki yörüngesinde ilerlerken, 3200 Phaethon isimli küçük gezegenden saçılan modüllerin ortasından geçmesiyle oluyor” dedi.

Geminid (İkizler) meteor yağmuru her yıl Aralık ayında gözlenen bir uzay olayı. Saatte 150’ye varan meteor 13-14 Aralık tarihlerinde izlenebilecek.

Getty ImagesGökyüzünde ışık kirliliği olmazsa göktaşı yağmurunu izlemek daha keyifli olabilir.

Skelton, göktaşlarının atmosfere saniyede yaklaşık 35 kilometre süratle girdiğini anlatıyor. Bu, saatte neredeyse 130 bin kilometre süratte oldukları manasına geliyor.

Göktaşları atmosfere girdikçe, farklı taraflardan gelen sarı, bazen de yeşil ya da mavi ışık çizgilerini görmeniz mümkün.

Şayet gökyüzünde ışık kirliliği olmazsa bu şahane görüntüyü seyretmeniz daha kolay. Fakat ışık kirliliğinin yüksek olduğu yerleşim bölgelerinde bile meteor yağmuru görülebilir.

Ve âlâ bir haber şu: Geçen yıl bu uzay olayı yaşanırken, göktaşı gösterisinin “düşmanı” olan dolunaya denk gelmiştik. Bu yıl ise Ay’ın görünmez olduğu Yeni Ay evresine denk geliyoruz. Bu da Geminid meteor yağmurunun seyir zevkini yükseltecek.

14 ARALIK: TAM GÜNEŞ TUTULMASI, ŞİLİ VE ARJANTİN’DE GÖRÜLEBİLECEK

Getty ImagesEski uygarlıklar sanki güneş tutulması yaşanırken ne düşünüyordu?

Sırf Şili ve Arjantin’den izlenecek olsa da internet sayesinde tüm dünyada Güneş tutulmasını görebileceğiz.

Salgın yaşanmasaydı, birçok kişi Şili ve Arjantin’in güneyindeki Patagonya bölgesinde bu tabiat olayını izlemek için buluşabilirdi.

Lakin 2020 yeniden yapacağını yaptı ve birçoğumuz bu olayı da internetten izlemek zorundayız.

Şayet Güneş tutulmasını yerinde izleyecek kadar şanslıysanız, Güneş’e direkt bakmamanız gerektiğini unutmayın ve bir kollayıcı kullanın.

24 dakika içerisinde, Yeni Ay, Güneş’in Dünya’ya bakan yüzünden geçiş yapacak. Greenwich’den gökbilimci Tania de Sales Marques, “2 dakika 9,6 saniye” boyunca Güneş’in yüzü büsbütün örtülecek” diyor:

“Ay, Güneş’ten 400 kat daha küçük fakat bize daha yakın olduğu için büyük görünüyor ve Güneş’in bize bakan yüzünü büsbütün kapatabiliyor.”

Bu anlarda, Güney Amerika’nın en güney ucunda gün ortasında tüyler ürpertici bir karanlık yaşanacak.

Getty ImagesGüneş tutulması sırasında kesinlikle gözünüz için bir kollayıcı kullanın.

Patagonya’nın yerlileri Mapuçeler, gökyüzündeki değişikliklerle her vakit yakından ilgilendiler.

Kültürlerarası Mapuçe eğitmeni Marcelo Huequenman, “Güneş ‘eril enerjiyi’ sembolize eder, Ay ise ‘dişil enerjiyi’… Ve bu iki gücün yanyana gelmesiyle ortaya çıkan tansiyon bizim için çok hassas bir andır” diyor.

Mapuçeler çoklukla Güneş tutulmaları konusunda dertlidir. Lisanlarında, bu uzay olayı Ihan Antü, yani “Güneşin ölümü” olarak anılır.

Gökbilimci Tania, güneş tutulmalarının dünyada yaklaşık 5 bin yıldır kayda geçirildiğini belirtiyor ve ekliyor:

“Güneş tutulmalarının çoklukla makûs bir işaret olarak görülmesinin nedenini anlamak güç değil. Güneş birkaç dakikalığına ‘yutuluyor’ ve gündüz, geceye dönüyor.”

Tania, her yıl beş defa Güneş tutulması yaşanabildiğini söylüyor lakin tam Güneş tutulması yaklaşık 18 ayda bir yaşanıyor.

Şayet tam Güneş tutulması izlemeye niyetliyseniz, 2021 Aralık ayında Antartika’da, 2023 Nisan’ında Endonezya ve Avustralya’da, 2024 Nisan’ında ise ABD ve Kanada’da izleyebilirsiniz. 2026 yılında Ağustos ayında ise tam Güneş tutulması İspanya’nın kuzeyinden Grönland ve İzlanda’ya kadar görülebilecek.

21 Aralık: Jüpiter ve Satürn kavuşması tüm dünyadan izlenebilecek

Getty ImagesSoldan sağa, Satürn, Mars ve Jüpiter.

Jüpiter ve Satürn’ün tek bir yıldız üzere parlaması en son 397 yıl evvel yaşandı. Yani Galilei’nin teleskopu bulmasından kısa mühlet sonra.

Greenwich Kraliyet Gözlemevi’nden gökbilimci Ed Bloomer, “Jüpiter ve Satürn muhtemelen izlenebilecek en güzel gezegenler. Zira çok güzel parıldıyorlar” yorumunu yapıyor.

İki gezegenin kavuşması, üst üste gelmeleri ve tek bir gezegen üzere parlamaları manasına geliyor.

Bloomer, bu gezegenlerin “neredeyse birbirine dokunacak kadar” yakın görüneceğini söylüyor.

İki gezegenin ortasındaki açı Dünya’dan bakıldığında 0,1 dereceye kadar düşecek, lakin bu sadece perspektife dayalı bir izlenim. Aslında Jüpiter ile Satürn ortasında yaklaşık 800 milyon kilometrelik bir ara var.

Bloomer, “Bu gezegen kavuşmalarını izlemek epey eğlenceli. Bilhassa de en yakın oldukları günden bir gün öncesi ve sonrasıyla birlikte, nasıl değiştiklerini gözlemleyerek” tabirlerini kullanıyor.

Şayet küçük bir teleskopa sahipseniz Jüpiter’in dört uydusunu bile görebilirsiniz: Io, Europa, Ganymede ve Callisto.

Getty ImagesSoldan sağa: Io, Callisto, Jüpiter, Ganymede (Jüpiter üzerinde gölgesi görünüyor) ve Europa.

Satürn Jüpiter kavuşması 19,6 yılda bir kere yaşanıyor lakin bu yılki biraz daha özel bir kavuşma. 17. Yüzyıl’dan bu yana Dünya’ya en yakın pozisyonda gerçekleşen Jüpiter-Satürn kavuşmasını izleyeceğiz.

Jüpiter ve Satürn’ün bu kadar yakın gözlendiği son seferden bu yana 397 yıl geçti.

Gökbilimciler bunun “ömürde bir defa deneyimlenebilecek” bir uzay olayı olduğunun altını çiziyor.

Bloomer, “Gezegenlerin hareketini gözlemlemek uzaya çıkmadan çok evvel Güneş sistemi hakkında fikir edinmemizi sağladı. Bu hareketleri incelemek, bunların gerisindeki fizikî süreçleri aydınlattı ve sırf uzayla ilgili değil, Dünya’daki işleyişle ilgili de bilgimizi genişletti” diyor.

Şayet gökyüzü açıksa izlemeniz daha kolay olacak lakin tekrar de süratli davranmalısınız zira sırf bir saat içerisinde gezegenler ufukta kaybolacaklar.

En güzeli, birkaç gece boyunca gezegenlerin pozisyonunu gözlemlemek ve onları nerede bulacağınızı yeterlice netleştirmek: Gün batımından bir saat sonra, Güney Batı tarafında ufuk çizgisine yakın bir noktaya bakmalısınız.

• ‘Meteor yağmurlarının kralı’ hafta sonu gözlenebilecek
• 2020’nin en kıymetli astronomi olayları hangi tarihlerde olacak?
• Dev göktaşı dünyaya ‘teğet’ geçti