Gösteri sanatları
DUYURMA UĞRAŞI
Fosillerden elde edilen bulgular ormanlarda yaşayan bu birinci primatların koldan kola sıçrayarak bir yerden bir yere gittiklerine işaret ediyor. Uzmanlar, bunun önemli bir eşgüdümü ve kas kontrolünü gerektiren son derece tehlikeli bir seyahat yolu olduğunu belirtiyorlar.
Schruth ve arkadaşlarına nazaran, birinci primatlarda müziğe emsal çıkarılan sesler; topluluk üyelerinin birbirlerinin akrobatik marifetleri konusunda bilgi edinmeleri; uygun eşlerin belirlenmesi ya da düşmanlarla meydana gelebilecek çatışmalardan kaçınılması açısından bir fayda sağlamış olabilir. Kısaca belirtmek gerekirse, karmaşık bir müzikle çığırmakta olan bir primat ses tellerini çok âlâ denetleyebildiğini etrafına duyurmaya çalışmaktadır. Schruth ve arkadaşları bu davranış biçiminin öteki primatlarda çığıranın birebir vakitte bacaklarına ve gözlerine son derece hâkim olduğu izlenimini de doğurmuş olabileceğine inanıyorlar.
KARMAŞIK ÇIĞLIKLAR
Schruth ve grubu, bu görüşlerinin hakikat olup olmadığını anlamak hedefiyle günümüzde yaşamakta olan 50’yi aşkın primat cinsine mahsus 830 akustik sesin müzikalitesini -sözgelimi, iki nota ortasındaki ses farkını (ton) ve ritmini- değerlendirdiler. Öte yandan, belirli bir primat çeşidinin ne sıklıkla koldan kısma sallanıp sıçradığıyla ilgili bilgileri de incelediler. Sonuçta, koldan kısma en çok sıçrayıp salınan tıbbın genelde çok daha karmaşık çığlıklar atma eğiliminde olduğu görüldü ve bu akustik seslere ön müzik manasına gelen “protomüzik” ismi verildi.
Schruth, müziğin açık seçik tek bir tanımlamaya pek de elverişli olmayan bir kavram olduğunu belirtiyor. Bu da bilim insanlarının müziğin kökenlerini nasıl araştırdıklarını çok önemli bir biçimde etkiliyor” diyor.
Araştırmaya katılmayan Hagen, bu çalışmanın müziğin kökenleriyle ilgili anlayışımıza bir katkısı olup olmadığının müziği nasıl tanımladığımıza bağlı olduğunu belirterek “Kimileri bizim primatlarda ve ötücü kuşlarda müzik olarak değerlendirdiğimiz olguyu kendi müzik tariflerinin dışında tutacaklardır. Benim de ortalarında yer aldığım bir kesim de insan müziğiyle primatların çıkardıkları sesler ortasında bir ilişki olduğunu öne sürecektir” diyor.
GÖZDAĞI YA DA DAYANIŞMA
Geçen yıl yayımlanan bir öbür araştırma da, insanların uygun ilgiler geliştirmek ve toplumsal bağlarını sürdürmek gayesiyle müzikten yararlandıkları tarafında farklı bir görüşü gözler önüne sermekteydi.
Hagen, tüm bu görüşlerin birbirleriyle kontaklı olabileceklerini, birinci müzik örneklerinin primatlarda hem eşleri çekmek, hem de düşmanları uzaklaştırmak hedefiyle evrilmiş olabileceğini belirtiyor. Daha sonraları, birinci insanların sayıca daha büyük topluluklar olarak işbirliğine gitmeye başlamalarıyla birlikte, müziğin de yabancıları korkutmak yerine onları çekmek üzere farklı bir hedef gütmeye başladığına ve birebir vakitte toplumsal bağları güçlendirme fonksiyonunu de sürdürdüğüne dikkat çekiyor. Hagen’in bu kelamları müziğimizin bizlerde neden öylesine farklı hisleri uyandırdığını ve ezgilerimizin öteki canlı cinslerine kıyasla neden çok daha incelikli ve karmaşık bir yapıya sahip olduğunu açıklamamıza da yardımcı olabilir.
Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi