Covid-19 döneminde verinin artan önemi

Herkese Bilim Teknoloji’de yer alan derlemeye nazaran, bilhassa pandemi üzere tasa ve dehşete neden olan olguların yol açtığı toplumsal baş karışıklığını giderecek kesin ve net bilgilerin dolanıma çıkarılamadığı bağlantı ortamları, toplum sıhhatini olumsuz etkileyecek öbür bir salgın olan infodeminin hazırlayıcısı olabiliyorlar. Bilgi kirliliği salgını olarak adlandırabileğimiz infodemi, palavra haber, yanlış haber ve komplo teorilerinin çoklukla toplumsal medya üzerinden süratle yayılarak insanları tasa ve paniğe sevk etmesi ve böylelikle pandemiyle çabayı olumsuz etkilemesi olarak tanımlanıyor (1). Bağlantı ortamlarında infodemi yerine toplumun önünü açacak hakikat bilgilerin deverana çıkması doğal olarak en sağlıklısı. Salgına dair en azından o ana dek elde edilmiş ve mutlaklık kazanmış bilgilerin paylaşılması, topluma inanç ve istikamet duygusu vermesi bakımından da ehemmiyet taşıyor.

Gerçekten, bu açıdan pandeminin ‘doğru’ ya da ‘geçerli’ bilgi arayışımızdaki yönelimlerimizi de değerli ölçüde etkilediğini söyleyebiliriz. Salgının boyutlarının ortaya konulabilmesinde rakamsal kıymetlere duyulan muhtaçlık, bilginin, münasebetiyle da data temelli bilgi üretiminin ne derece değerli olduğunun farkına daha çok varılmasını sağladı. Her akşam kaygı ve merakla açıklanmasını beklediğimiz Günlük Covid-19 Hasta Tablosu’nda yer alan sayıların bizler için taşıdığı mana düşünüldüğünde, bu ve gibisi tabloların oluşturulmasını mümkün kılan datanın kıymeti daha görünür olacak.

Bilginin, manalı ve kıymet söz eden bir bilgi bütünlüğüne dönüşebilmesi için çok basamaklı bir süreçten geçmesi gerekiyor. Her bir kademe için başka uzmanlık, maharet ve yetkinlikler kelam konusu. Lakin bunların yanı sıra, datadan üretilecek pahanın ve yararın çoğaltılabilmesi için kimi prensiplerin gözetilmesi gerekiyor.

Süreci anlaşılır kılmak ismine dört ana başlık:

Data toplama: Bu kademe çeşitli alanlarda üretilen dağınık ham datanın nizamlı aralıklarla toplanarak temel bilginin oluşturulmasını içeriyor. Koronavirüs örneğinde ele alındığında sıhhat kurumlarında yapılan test sayısı, olay sayısı, virüsten kaynaklı vefat sayısı ve tedavi gören hastaların durumları hakkında üretilen datanın nizamlı aralıklarla toplanması olarak özetlenebilir.

Bilgi doğrulama: Toplanan dataların kalitesinde sorun olmaması için özgün kaynak evraklardaki datalarla sisteme girilen bilgilerin tıpkı olup olmadığının denetimi gerekiyor. Bu gayeyle data doğrulama süreci yapılıyor. Bu etabın gerçek bir biçimde gerçekleştirilmesi, tıpkı olgu üzerinde farklı kurumların farklı bilgilerle ortaya çıkmasının yol açabileceği baş karışıklığının önüne geçilmesi açısından da kıymet taşıyor.

Data tahlili: Toplanan temel bilgiden belirlenen sorulara yanıt verecek halde bilgi elde edilebilmesi için data sınıflandırılıyor ve uygun alanlar için uygun datalar seçilerek anlaşılır bir bütün oluşturacak formda düzenleniyor. Datayı düzenleme, görselleştirme ve modelleme süreçlerini içeren bu basamakta bilgi artık bilim beşerlerine ve halka sunulacak hale de gelmiş oluyor.

Bilgiye erişim: Bilginin toplumla paylaşılmasını içeren bu basamakta datanın herkesin erişimine süratli bir halde açılması değer taşıyor. Bu ise bilginin açık data haline getirilmesi formunda gerçekleşiyor. Tıpkı vakitte datanın manalı bir bütünlük içinde düzenlenerek eksiksiz ve sistemli olarak kamuoyu ile paylaşılmasını da içeriyor. Bilgide açıklık siyasetinin benimsenmesi, bilgilerin doğrulanabilirlik, şeffaflık ve hesap verilebilirlik kıymetlerinin de güçlü olduğu manasına geliyor.

Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi