Avrasya ile Amerika çarpışacak: Oluşan yeni kıta ‘Amasya’ neye benzeyecek?
Dünya tarihinde bugüne dek Kolombiya‘dan Rodinya‘ya, oradan da Pangea‘ya kadar birçok harika kıta oluştu ve yok oldu. Araştırmacılar bu devasa kara kütlelerinin yaklaşık 600 milyon yılda bir nizamlı döngüler halinde oluştuğunu varsayıyorlar; hatta, gezegenimizin sıcak mantosunda hareket eden kayaları izleyerek bir sonraki harika kıtanın ne vakit ve nerede oluşabileceği üzerine kestirimler yürütüyorlar.
MEGA KITALAR
Kıtalar, manto üzerinde yüzen tektonik levhalar üzerinde yer alır. Manto ise tıpkı bir su kaynatma makinesi üzere çalışır: Dünya’nın erimiş çekirdeği mantonun altındaki kayayı ısıtır ve yavaşça yükselmesine neden olur. Bu sırada, kabuktaki soğuyan levhalar oluşan boşluklardan mantonun tabanına çöker. Bu dairesel akış, manto konveksiyonu olarak isimlendirilir ve milyonlarca yıl boyunca kıtasal plakaların hareket etmesine münasebetiyle da kıtaların birleşerek üstün kıta haline gelmesine sebep olur.
Çin Bilimler Akademisi’nden jeolog Ross Mitchell ve meslektaşları, Dünya’nın harika kıta döngüsü hakkında daha fazla bilgiye sahip olmak için üstün kıtalardan daha küçük boyutta olan mega kıtalara odaklandı. Örneğin; 520 milyon yıl evvel ortaya çıkan Gondvana mega kıtası, 200 milyon yıl sonra büyüyerek harika kıta olan Pangea‘nın oluşmasını sağladı.
Araştırmacılar, Gondvana’nın Pangea’ya nasıl dönüştüğünü incelemek için fosillere ve Dünya’nın birinci oluştuğu zamanlardaki kayıtlara bakarak kıtasal levhaların vakit içindeki haritasını çıkardı. Böylece kıtaların pozisyonu ve manto akış modelleriyle nasıl bir alaka içerisinde olduklarının yanı sıra antik çağlardaki yükseliş ve alçalmalara da ışık tutuldu.
AVRASYA İLE AMERİKA ÇARPIŞACAK
Araştırmacılar, çalışmaları boyunca kıtaların, manto kayalarının soğuduğu ve battığı bölgelere hakikat yokuş aşağı kayma eğiliminde olduklarını keşfetti. Mitchell, bu bölgeleri yitim nesilleri olarak isimlendiriyor. Zira Mitchell’a nazaran kıta levhaları batmak için çok kalın ve kıtalar bu bölgelere yanlışsız ilerleyip sıkışıyor. Grubun 2020 yılının Kasım ayında Geology mecmuasına yaptığı açıklamaya nazaran Gondvana mega kıtasının birleşerek Pangea‘yı oluşturması sürecinde görüleceği üzere kıta hareketi yalnızca yatay bir düzlemde hareket edebiliyor.
Grubun çalışma modeli tıpkı vakitte gezegenimizin geleceğini de kestirim edebiliyor. Pangea 175 milyon yıl evvel parçalandığında, Pasifik Okyanusu etrafındaki volkanları ve sarsıntıları besleyen bir dizi batma bölgesinden oluşan Pasifik Ateş Çemberi‘nin oluşuma yol açtı. Birkaç kıta birleşti ve şu anki mega kıta olan Avrasya‘yı oluşturdu. Avrasya, çağımızın yitim zonu olan Pasifik Ateş Çemberi’ne yani bir kıtanın üste çıkıp başkasının tabana çöktüğü bölgeye yanlışsız ilerliyor.
Mitchell, Avrasya’nın Ateş Çemberi’ne gerçek yatay bir biçimde ilerlerken en sonunda Amerika kıtası ile çarpışacağını ve önümüzdeki 50 ila 200 milyon yıl içerisinde yeni bir harika kıtayı oluşturacağını söylüyor.
YENİ KITA: AMASYA
Jeologlar bu yeni üstün kıtayı “Amasya” olarak isimlendirdi. Amasya kıtasının nerede sona ereceği konusunda birçok tartışma olsa da Mitchell’ın modeli, Amasya’nın, Arktik Okyanusu’nun merkezinde kutupsal bir pozisyonda yer alacağını öne sürüyor.
Ohio Üniversitesi‘nden jeolog ve harika kıta evrimi konusunda uzman olan Damien Nance, “Dünya’nın evriminde bir cins ritim olduğunu görebiliyoruz,” diyor. Mitchell’ın ritmi tam olarak çözüp çözmediği konusunda ise Damien Nance, “Belirsizlik devam ediyor, ama sarkaç onun modeline uygun hareket ediyor,” diyor.
Harvard Üniversitesi‘nde jeolog ve üstün kıta uzmanı olarak vazife yapan Paul Hoffman, Mitchell’ın modülü ile alakalı olarak “Tamamen şaşırtan bir fikir değil, fakat bir ortaya getirilme formunu beğendim,” diyor.
Müellif: Jenny WuJan
Kaynak: Science Mag
Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi