HDCP Nedir? Nasıl Çalışır?

Hatırlarsanız geçtiğimiz günlerde yayın hayatına başlayan Exxen platformunda içerikleri izlemek isteyen kimi seyirciler birtakım sorunlar yaşamışlardı. Aslında bunun nedeni birçok online yayın platformunda da kullanılan içerik müdafaa sistemi HDCP. Örneğin bu muhafazaya sahip rastgele bir serviste içerikleri izlerken ekran imgesi alamazsınız ve görüntüsünü kaydedemezsiniz.

Bu özelliğin çalışması için ise isminden da anlayabileceğiniz üzere HDMI, DisplayPort yahut DVI üzere imaj bilgilerini dijital olarak aktaran ilişki yollarını kullanmalısınız. Bu yazımızda, bütün bu dijital arabirimlerde kullanılan müdafaa sistemi HDCP hakkında merak ettiğiniz tüm soruların karşılığını bulacaksınız.

Dijital ve Analog Sinyal Farkı

HDCP’nin ne olduğunu daha güzel anlamak için öncesinde dijital sinyaller ile analog sinyallerin farkına göz atmamız gerekiyor.

Aslında bilgisayar ve imaj sistemlerinde digit (sayı) sözünden gelme dijital (sayısal) ve analog olmak üzere iki sinyal bulunuyor. Biz burada görüntüleme aygıtlarındaki analog ve dijital sinyallerden bahsedeceğiz. Kablolar yoluyla iletilen bu sinyallerde kullanılan ilişki biçimine ve aygıta bağlı olarak sinyalin biçimi değişir.

Analog, iletilen dataların elektriğe dönüştüğü ensada biçimlerde akım, frekans yahut voltajın çeşitli süreçlerden geçirilerek aktarılmasına denilir. Analog sinyallerde örneğin iletilen data ses ise, şiddetine bağlı olarak tansiyon daima değişir. Böylelikle sanal ortamda bulunan datalar elektriksel olarak gerçek dünyamızda karşılık bulmuş olur. Analog sinyaller çevresel etkenlere bağlı olarak bozulmaya uğrayabilirler. Tıpkı vakitte yapısı gereği bilgiyi etkileyen kaçınılmaz bir gürültü kıymetine sahiptirler.

Dijital sinyallerde ise bilgisayar dünyasına yabancı değilseniz, bilgilerin tamamı ikili sayı (binary) yani 1 ve 0’ların karşılığı olan sinyaller halinde iletilir. Boolean mantığına nazaran hakikat ve yanlış manasına gelen bu iki sayıdan 0 olan toprak yahut 0 volt, oburu ise besleme voltajı olarak bilinir. İkili sinyaller ise boyut olarak 1 bit olarak söz edilir. Bu halde datalar sayısal olarak daha sağlıklı bir formda, gürültü en az halde bilgiyi etkilemeden iletilir.

Günümüzde kullanılan manzara portlarının kimileri analog sinyalleri kullanırken, kimileri ise dijital sinyalleri kullanıyor. En bilinen analog portların başında VGA gelirken, en bilinen dijital imaj portlarının başında ise HDMI geliyor.

Manzara portlarının çeşitlerine değinecek olursak;

• VGA (Video Graphics Array / Görüntü Grafik Dizisi): IBM tarafından birinci defa 1988 yılında piyasaya sürülen 15-pin D-Sub, analog bir görüntü transfer irtibat usulüdür. Birebir vakitte VGA, 640×480 imgeyi de tabir ediyor. Her ne kadar piyasaya çok uzun bir vakit evvel çıkmış olsa da, bundan bir 7-8 sene öncesine kadar hayli tanınan ve yaygın bir irtibat tekniğiydi. Vakit içerisinde gelişen teknolojiye ayak uyduramayıp yetersiz kalmasından dolayı DVI ve HDMI üzere çeşitli alternatifleri geliştirilmiştir.
• DVI (Digital Visual Interface) : 1999 yılının Nisan ayında piyasaya sunulan, Digital Display Working Group tarafından geliştirilmiş yeni manzara transfer standardı DVI, aslında yetersiz kalan VGA manzara standardının yerini alması için geliştirildi. Sıkıştırılmamış ham datayı iletmek üzere dizayn edilen bu irtibat noktası; DVI-A (yalnızca analog), DVI-D (yalnızca dijital), DVI-I (hem dijital hem analog) olmak üzere 3 ana formda birbirinden ayrılır. Eski VGA çözünürlüğü de desteklemesi ve esnek yapısı sayesinde süratli bir formda dünya çapında kabul görmüş bir ilişki biçimidir. Günümüzde ise hala kullanılan bir ilişki noktası olduğunu söyleyebiliriz. Single link olarak 3,96 Gbit/s, dual link olarak da 7,92 Gbit/s data transferini takviyeler. Buna nazaran sunduğu en yüksek kalitede manzara, dual link dijital ilişkide 2560×1600 60 Hz’dir.
• HDMI (High Definition Multimedia Interface): Birçok sanayi başkanı şirketten oluşan HDMI Founders ve HDMI Forum tarafından geliştirilen bu irtibat standardı büsbütün dijital sinyalleri kullanır. Sıkıştırılmamış imaj ve sıkıştırılan/sıkıştırılmayan ses bilgileri HDMI kablosu yardımıyla çeşitli görüntüleme aygıtlarına iletilebilir. VGA ve yerini alan DVI standardına nazaran çok daha yeni bir standart olan HDMI, bilgi iletiminde CEA-861 sinyallerini kullanır. DVI tarafından da tıpkı sinyaller kullanıldığından DVI to HDMI adaptörlerinin elektriksel olarak kayıpsız bir biçimde uyumlu olduğunu söyleyebiliriz. HDMI 2.1 sürümü an itibariyle 48 Gbit/s kadar bilgi transferini takviyeler. Sunabildiği en yüksek kalitede imaj, bant genişliğine bağlı olarak değişebilir.
• DisplayPort: Vesa tarafından 2008 yılında VGA, DVI ve FPD-Link yerine kullanılmak üzere geliştirilen DisplayPort günümüzde en çok tercih edilen temas noktalarından birisi. Öteki ilişki noktalarıyla dönüştürücü yardımıyla geriye dönük olmasıyla da öne çıkıyor. Öteki dijital imaj ve ses transfer temaslarından farklı olarak DisplayPort’ta iletilecek olan bilgi, ağ ve PCI-Express üzere teknolojilerde kullanılan paketleme mantığıyla gayeye aktarılıyor. Bu sayede daha az pin kullanılarak daha yüksek çözünürlükler desteklenebiliyor. Günümüzde mobilitenin kıymetli olduğu yerlerde Mini-DisplayPort irtibat noktaları bu sebeple epey sık kullanılıyor.

HDCP Nedir, Ne Maksatla Kullanılır?

Birçok medya platformunda, görüntü içerik servisleri tarafından kullanılan dijital içerik muhafaza metotları ortasında en çok tercih edileni ise High Bandwith Digital Content Protection/Yüksek Tarifli İçerik Müdafaası yani kısaca HDCP ismini verdiğimiz bir prosedür.

Intel tarafından geliştirilen bu içerik müdafaa sistemini basitçe açıklayacak olursak, temelde çalışma mantığı şifreleme ve şifre çözmeye dayanır. HDCP kullanılarak şifrelenen bir içerik, müsaadesiz aygıtlarda yahut içerik kopyalama gayesiyle dizayn edilen özel manzara kartlarında işlenemez. Bu nedenle bilgiler alıcı aygıta iletilmeden evvel alıcı aygıtın HDCP lisanslı olup olmadığı denetim ediliyor. Şayet gaye aygıt HDCP aygıtına sahipse anahtar değişim mantığıyla ilgili içerik görüntüleniyor. Bunu birbirini tanıyan ve birebir lisanı konuşan iki kişinin el sıkışmasına benzetebiliriz.

HDCP mantığı. Görsel Kaynağı: PengoHome

Üreticiler tarafından üretilen bir görüntüleme aygıtının HDCP lisansına sahip olabilmesi için Intel’in yan kuruluşu olan Digital Content Protection LLC’ye bir patent ve birtakım lisans fiyatlarını ödemesi gerekiyor. Ek olarak birtakım kurallara da uyulması gerekiyor üreticiler tarafından. Örneğin, aygıt üreticisi içerik kopyalamaya müsade edecek biçimde eserini dizayn edemez ve içerik muhafaza ihtiyaçlarını ortadan kaldırmaya çalışamaz.

Üreticilerin bir kısmı uzaklıklı dursa da, birçoğu bu kuralları ve lisans fiyatını kabul edip HDCP dayanağını sunuyor. Tekrar de her görüntüleme aygıtı HDCP takviyesine bu üzere nedenlerden dolayı sahip olamayacağından; alacağınız monitör, HDTV yahut ekranın lisanslı olduğuna emin olmanızı öneriyoruz.

Aygıta Nazaran Çalışma

HDCP (High Bandwith Digital Content Protection) her aygıt için birebir formda çalışmaz. Çünkü bildiğiniz üzere “toplama” ismini verdiğimiz çeşitli mahsus konfigürasyona sahip bilgisayarlar piyasanın başkanı pozisyonunda. Ayrıyeten eski kuşak DVI dayanaklı birtakım başka aygıtlar kelam konusu olduğunda da muhakkak bir standart belirlemek epeyce sıkıntı. HDCP lisansı olmayan aygıtlar dijital sinyal transferi yapılan ilişki yoluyla (bu DisplayPort, DVI, HDMI olabilir) kullanılabilir.

Ama kelam konusu aygıt HDCP dayanaklı bir oynatıcı ise sırf HDCP uyumlu bir ekranda sağlıklı bir formda çalışacaktır.

Dönüştürücü Yardımıyla HDCP Kullanılabilir Mi?

HDCP’nin çalışma mantığı gereği, ortaya sinyal akışını ve bilgilerin bağlantısını etkileyecek rastgele bir aygıt girerse içerik müdafaası sağlıklı çalışamayacağından ötürü VGA to HDMI üzere analog sinyali dijital olan HDMI sinyaline dönüştüren ek aygıtlarla VoD platformlarındaki HDCP muhafazalı içerikleri olağanda görüntüleyemezsiniz.

Şayet kelam konusu dönüştürücü dijital sinyali dijitale dönüştüren (örneğin DVI to HDMI) bir araç ise sinyallerin birbiriyle uyumlu olduğu DVI ve HDMI üzere ilişki noktalarında kullanılabilir. Yeniden de birtakım eski aygıtlarda ve oynatıcılarda birtakım meselelerin çıkması da muhtemel. Bu nedenle HDCP muhafazalı içeriklere erişmek istiyorsanız mümkün mertebe dönüştürücü kullanmamanızı öneriyoruz.

Kaynak: Technopat