Covid-19 aşılarının alerjik reaksiyonları hakkında bilinmesi gerekenler
Pfizer-BioNTech ve Moderna’nın aşılama çalışmalarına katılan birçok kişi, enjeksiyon bölgesinde ateş, baş ağrısı ve ağrı yaşadı. Bu yan tesirler ekseriyetle süratle kaybolurken, aşılara karşı yaklaşık 10 kişi önemli alerjik tepkiler gösterdi. Bloomberg’ten John Lauerman hazırladığı derleme, geçmiş araştırmalardan günümüze ışık tutarken, aşıların hangi durumlarda reaksiyon göstediğini anlatıyor.
İşte 6 unsurda aşıların alerjik tepkileri hakkında bilinmesi gerekenler:
1. Anafilaksi (Aşırı duyarlılık) nedir?
İnsan bedeni, antikor ismi verilen gözetici proteinler üreterek, enfeksiyonlara karşı çeşitli sistemler yoluyla savaşır. Rastgele bir çatışmada olduğu üzere, bazen bir enfeksiyona karşı yapılan müdahale kendisine de ziyan verebilir. Az durumlarda, anafilaksi (aşırı duyarlılık) ismi verilen önemli bir alerjik tepkide dokularda kaçak iltihaplanma ve şişme meydana gelebilir. ABD’deki insanların yüzde 5’i çeşitli unsurlara bu biçimde bir reaksiyon gösterdi. Örneğin, az olsa da kişinin hava yolu şişmesi hastanın ölmesine neden olabilir. ABD ve İngiltere anafilaksi ölümlerinin en yaygın nedeni ilaç tepkileri olsa da, böcek sokmaları ve yiyecekler de bu durumu alerjik formda tetikleyebilir.
2. Covid-19 aşıları hadiseleri nerede tetikledi?
Hastalık Denetim ve Korunma Merkezleri’nin (CDC) 19 Aralık tarihli bir sunumu, İngiltere’de Pfizer-BioNTech aşısıyla alakalı iki anafilaksi olayına ve ABD’deki altı anafilaksi hadisesine atıfta bulundu. Alaska’da aşı olan bir sıhhat çalışanı bir gecede hastaneye kaldırılmak zorunda kaldı. Jerusalem Post gazetesine nazaran, ayın ilerleyen saatlerinde, Pfizer-BioNTech aşısını uygulayan İsrail’de, bir kişi aşı olduktan bir saat sonra anafilaktik şok yaşadı. Gazete, hastanın penisiline de daha evvelce reaksiyon gösterdiğini aktardı. Boston’da kabuklu deniz eserleri alerjisi olan bir hekim, Moderna’nın aşısına karşı anafilaktik tepki gösterdiğini bildirdi. Yansılardan hiçbiri vefatla sonuçlanmadı.
3. Anafilaksi daha evvel aşılara bağlanmış mı?
Evet. Journal of Allergy and Clinical Immunology’de 2016’da yayınlanan bir araştırmaya nazaran, 25.173.965 doz aşılamadan sonra yaklaşık 1.31’lik bir oran olan 33 doğrulanmış aşı ile tetiklenen anafilaksi hadisesi bulundu. Yaklaşık 3 milyon doz Pfizer ve Moderna aşılarının uygulanmasına bağlı bilinen hadiselerin oranı, kelam konusu olayın iki katından fazla, fakat yeniden de çok düşük.
4. Risk ne kadar sürer?
Ekseriyetle uzun sürmez. St. Louis’deki Washington Üniversitesi’nde bir ilaç geliştirme uzmanı ve rektör yardımcısı olan Michael Kinch, anafilaktik tepkilerin olağanda belli bir unsura maruz kaldıktan sonra dakikalar ila saatler içinde meydana geldiğini söyledi. 2016 çalışmasında 29 olayda anafilaksi semptomlarının ortaya çıkma mühletleri, “8 olaydan 30 dakika içinde, farklı bir 8 hadisede 90 dakika içinde, 10 olayda 2 ila 4 saat içinde, 2 hadisede 4 ila 8 saat içerisinde 1 hadisede ise sonraki gün” biçiminde kaydedildi.
5. Risk konusunda ne yapılıyor?
İngiltere ve ABD, bir Covid-19 aşısının rastgele bir bileşenine alerjisi olan şahıslara aşı yaptırmamalarını tavsiye etti. Anafilaksi, bağışıklık tepkilerini yavaşlatan yahut durduran Mylan NV’nin Epi-Pen’i üzere antihistaminikler ve adrenalin enjektörleri ile süratli bir halde önlenebilir. Bu yüzden aşı yapan sıhhat çalışanları bu çeşit unsurları hazırda tutmaktadır. Bu tedaviler aşıların faydalı tesirlerini ortadan kaldırmaz. ABD’de sıhhat çalışanları, aşı uygulanan herkesi enjeksiyondan sonra en az 15 dakika boyunca tepki belirtilerini izlemek için gözlemliyor. CDC’ye nazaran, birinci doz aşıya reaksiyon gösteren bireyler ikinci aşıyı olmamalıdır.
6. Aşılamada reaksiyonlara neyin sebep olduğunu biliyor muyuz?
Bu sorunun karşılığı net değil. Scripps Research Translational Institute’un yöneticisi Eric Topol’a nazaran, önde gelen iki aday, birçok besinde, kozmetikte ve ilaçta bulunan bir kimyasal olan polietilen glikol ve aşılarda genetik bir bileşen olan haberci RNA’yı kapsülleyen lipid nanopartiküllerdir . Polietilen glikol daha evvel bir avuç anafilaksi olayıyla ilişkilendirilmişti. Topol, Covid-19 aşılarını artık olduğundan daha inançlı hale getirmenin mümkün olabileceğini söyledi. Alerjik olmayan başka önemli yan tesirler ortaya çıkarsa, “bunlar da muhtemelen epeyce azdır ve aşılamanın net yararı çok büyük ölçüde olumludur” dedi.
Kaynak: Cumhuriyet Gazetesi