Firmware Nedir? Ne İşe Yarar?
Firmware. Çoğumuz bu kavramı yıllardır duyuyoruz. Pekala, bu kavramın manası nedir? Ne işe fayda? Firmware, aygıtlarımızın çalışmasını sağlayan küçük bir yazılımdır. Nasıl ki bilgisayarımızın çalışması için işletim sistemine gereksinim var, donanımların çalışması için de bir yazılım gerekli ve bu yazılıma da Firmware ismi veriliyor. Firmware sayesinde birden fazla elektronik aygıt bugün çalışır vaziyette.
Örnek vermek gerekirse, trafik ışıklarını denetim eden kutuların içinde bir firmware bulunmaktadır ve trafik ışıkları bu yazılım sayesinde işlerini düzgün yapabilmektedir. Şayet trafik ışıklarının içinde firmware bulunmasaydı, ışıklar fonksiyonel bir formda yanmazdı. Trafik ışıkları, çamaşır makineleri, güvenlik kameraları üzere daha az kompleks aygıtlarda, firmware tek yazılımdır ve bir işletim sistemi üzere davranarak aygıtın çalışması ile alakalı işlevleri barındırır.
Bu makaleyi hangi aygıttan okuyorsanın onun da bir Firmware’i mevcut. Örneğin masaüstü bilgisayarı ele alalım. Anakartın üstündeki bir çipin içinde Firmware (UEFI/BIOS dedediğim yazılım) yer alıyor ve anakart, bu yazılım sayesinde öteki bileşenler ile bağlantı kurabiliyor. Firmware’i olmayan bir bilgisayar, içindeki donanımları göremeyecektir ve onlar ile haberleşemeyecektir. İşte bu yüzden BIOS’un silinmesi durumunda birden fazla vakit anakart kullanılamaz hale gelmekte ve CMOS’a tekrar Firmware yazılması gerekmektedir. Tekrar HDD’nin içindeki firmware olmasaydı, ne kadar süratte döneceğini bilmeyip kendine ziyan verebilirdi.
Elektronik devreleri en temel seviyede denetim eden yazılıma Firmware diyoruz.
Kimi aygıtlar için firmware, “ortadaki adam” rolündedir, yani aygıttaki işletim sistemini başlatabilmek için gereken kodları içerisinde barındırır. BIOS, bunun en büyük örneğidir. Bilgisayarımızda yüklü olan işletim sisteminin donanım ile gerçek haberleşebilmesi için kimi interrupt üzere özellikleri işletim sistemlerinin kullanımına açar.
Firmware aygıtların neresinde saklanır?
Firmware genelde özel bir tip olan ve yalnızca bilgi okumaya açık olan Read-Only Memory (ROM) kısmında saklanır. Firmware’i saklamak için ROM gereklidir zira aygıtımızın gücü kesilince içindeki bilginin de silinmemesi gerekir. Örneğin bilgisayarımızı kapattığımız vakit BIOS’un silinmesi berbat bir durum olurdu.
Firmware kodlarını içinde bulunduran ROM çipi (temsili görsel).
ROM’lar genelde yalnızca donanım üreticisi tarafından programlanabilirler ancak artık ROM’ların birden fazla EEPROM, yani elektronik olarak programlanabilir ve silinebilir olduğundan ötürü kullanıcılar tarafından da tekrar programlanabilir. Aksi bir durumda zati BIOS güncellemesi yapmak mümkün olmazdı.
Firmware güncellenebilir mi?
Firmware güncellemeleri yayınlanabilmekte. Bu güncellemeler, aygıt için güvenlik güncellemeleri, daha fazla özellik yahut daha fazla donanım dayanağı içeriyor olabilir. Örneğin, BIOS güncelleme süreci yaptığımız vakit, anakartımıza daha fazla işlemci dayanağı üzere özellikler eklenebilmekte.
Firmware güncellemesi yaparken dikkat edilmesi gereken bir konu ise, güncelleme süreci esnasında ROM çipimiz yine programlandığından ötürü aygıta verilen elektriğin kesilmemesidir. Şayet verilen elektrik kesilirse, cihazım kullanılamaz hale gelebilir zira Firmware bozulmuştur. Bu duruma aygıtın “brick olması” denir ancak günümüzde çift BIOS’lu anakartlar sayesinde bu sorun da çözülebilmektedir. İkinci BIOS’ta sağlam bir Firmware durmaktadır. Ya da USB BIOS Flashback üzere özellikler ile bilgisayarınız açılmasa dahi çipe Firmware yazılabilir.
Firmware bozulması durumunda ne yapmalıyım?
Firmware’inizin bozulması durumda yapmanız gereken birinci şey aygıtın kullanma kılavuzuna bakmak. Örneğin LG Blu-ray oynatıcı Firmware güncelleme esnasında sorun yaşamıştı. Aygıtın tuşuna basarak yapılan birtakım süreçler sonucu kurtarma modu devreye girdi ve aygıt tekrar çalışabilir hale geldi. Birçok aygıt için bu çeşit kurtarma modları mevcut. Şayet bunlar işe yaramaz ise üreticinin yetkilendirmiş olduğu bir servis ile görüşebilirsiniz. Bu servislerde, aygıtınızda bulunan ROM çipine üretici yazılımı bir ROM programlayıcı tarafından tekrar yazdırılacak ve eseriniz tamir edilecektir.
Bu yazımızda firmware kavramının ne olduğunu, firmware’in ne işe yaradığını ve kullanım alanlarını açıklamaya çalıştık. Başınızdaki soruları Technopat Sosyal’de sorabilir, yazıya eklemek istediğiniz şeyleri ve fikirlerinizi yorumlarda belirtebilirsiniz.