SSD S.M.A.R.T. Verileri Nedir?

Bildiğiniz üzere her elektronik aygıtta olduğu üzere depolama ünitelerinin de belli bir ömrü ve kullanım aralığı bulunuyor. Birçoğumuzun muzdarip olduğu ansızın bozulmalara karşı geliştirilen S.M.A.R.T (Self-Monitoring, analysis and Reporting Technology / Kendini İzleme, Tahlil ve Raporlama Teknolojisi) ile sabit disk yahut katı hal şoförümüzün (SSD) ömrünü, sıhhat durumunu ve yanlışlarını basitçe öğrenebiliyoruz. Bu sayede diskler daha ömrünü doldurmadan çabucak öncesindeyken, pahalı bilgilerimizi yedekleme fırsatımız oluyor.

Hem sistem yöneticileri için hem de olağan kullanıcılar için disk sıhhatinin kolay raporlanması epeyce değer arz ediyor çünkü teknolojik aletlerin ne vakit ömrünün dolduğunu bilmek muhtemel kayıpları engelleyebilmemizi sağlamakta. Yerleşik bir raporlama teknolojisinin olmaması durumunda bu şoförlerin sıhhatinin izlenmesi maalesef çok sıkıntı hale geliyor. Depolama şoförlerinin sıhhatinin ne kadar kaldığına dair datalar klasik sistemlerde daha çok firmware üzerindeki muhakkak eşiklerin aşılması durumunda ortaya çıkıyor.

S.M.A.R.T. ise katı hal şoförlerinin çıkışından yıllar yıllar öncesinde sabit diskler ile birlikte teknoloji dünyasına adım atmış bir raporlama sistemi. S.M.A.R.T. bilgilerinin değerlendirilmesindeki ana kıstas ise ne yazık ki günümüzde bir standarda bağlanmadı. Yani hangi S.M.A.R.T. raporlama yapısının şofördeki ne kadar fizikî değişikliği tabir ettiği, öznitelikleri net sınırlarla belirtilmiş değil. Her üretici ürettiği disklere kendi uygun raporlama teknolojisini yerleştirmekte. Bu nedenle çeşitli depolama ünitelerinin, SSD yahut HDD’lerin üreticilerine bağlı olarak raporlama hali değişebilir. Lakin yeniden de temelde S.M.A.R.T. teknolojisi, kullanıcıya sıhhat bilgilerini rapor ederek diskteki bilgilerin kurtarılmasına yardımcı oluyor.

Genel itibariyle bu raporlara erişebilmek için üçüncü parti yazılımlardan yararlanılır. Bunlar sürücüyü üreten firmanın sağlamış olduğu yazılımlar olabileceği üzere, bağımsız geliştiriciler tarafından da yazılan programlar olabilir. Kimi üçüncü parti raporlama yazılımlar aracılığıyla elde edilen bilgiler yanlışlı da olabilir çünkü bir evvelki paragrafta bahsetmiş olduğumuz üzere S.M.A.R.T. teknolojisinin data değerlendirmesi, öznitelikleri ve eşikleri net bir standarda sahip değil. Donanımı üreten firmanın yazılım geliştiriciye gerçek raporlama için gereken bilgileri sunmaması durumunda alınan sonuçlar yanlışlı olabilmekte. Örneğin gerçekte diskinizde az sayıda yanılgı var diyelim. Uyumsuz bir yazılımla bunu denetim ettiğinizdeyse bu yanılgı pahaları olması gerekenden daha yüksek yahut daha alçak çıkabilir. Bu nedenle depolama ünitelerinizi denetim ederken üretici firmanın sağlamış olduğu yazılımları kullanmanızı öneririz.

S.M.A.R.T. Tarafından Raporlanan Yanılgılar Nedir?

Bu yazımız yalnızca teorik olarak S.M.A.R.T.’ın ne olduğuna elbette değinmekle kalmayacak. Raporlanan pahalar, öznitelikler çeşitli manalar tabir etmekte. Genelde raporlanan kıymetlerin yanında bir sayı bulunur. Bu kimi vakit kullanım ömrünü, kimi vakit da yanlışlara dair bizlere ufak bilgiler verir. Fazla uzatmadan bu özniteliklere değinmeye başlayalım.

Percentage Lifetime Used (Yaşam Mühletinin Yüzdelik Kullanım Oranı)

İsminden da anlaşılabileceği üzere “Percentage Lifetime Used” bedeli, bir şoförün ömür döngüsünün belli vakit dilimi içerisinde ne kadar kullanıldığını tabir eder. Yeni bir SSD aldığınızda  “Percentage Lifetime Used” 0 iken, ömrünün sonuna geldiğinde yahut ömrünün bitmesine az kala 100 kıymetine ulaşacaktır. Yeniden de bu kıymet katılık söz etmez. 100’ü aşsa bile bir mühlet daha diskiniz çalışmaya devam edebilir. Bu yalnızca katı hal şoförünüzü değiştirmeniz için bir ihtardır.

Olağanda katı hal NAND yongaların ömrünü belirleyen bir kıstas vardır, o da iddia edebileceğiniz üzere bilgi saklama ömrü. Belirtilen bu ömür bilgilerinizi itimatla saklayabileceğiniz ve sıhhat azaldığında başarılı bir halde öteki şoförlere aktarabileceğiniz vakit dilimini söz eder. Genelde yeni bir SSD yahut yeni NAND yongaları kullanan depolama üniteleri ağır kullanımda genelde 2 sene içerisinde zayıf hale gelirler yahut zayıf haldeyken 1-2 sene daha dayanabilirler. İçinden her elektrik geçen aygıtın başına gelen elektron aşınması bu şekil katı hal aygıtlarda biraz daha bariz yaşanır. Her bilgi yazma ve okumada (veri okumak yazmak kadar aşınmaya neden olmaz) bu yongaların ömrü biraz daha azalır ve aşınma yaşanır.

JEDEC (The Joint Electron Device Engineering Council / Birleşik Elektron Aygıt Mühendislik Konseyi) ismi verilen birlik günümüzde yarı iletken yongalar ve aygıtlarla ilgili çeşitli standartlar belirleyen bir oluşum. Birçok SSD üreticisi bu birliğe üye ve standartlara uyar pozisyonda. Buna nazaran çeşitli maksatlarla bilgisayarlarda kullanılan bir katı hal şoför 30 derece sıcaklıkta, güçsüz ve zayıf pozisyonda 1 sene daha dayanabilmekte ve evrakları kurtarabilmeye imkan tanımaktadır. Bu nedenle diskin ömrü bitmiş üzere gözükse bile telaşa kapılmayın, hala belgelerinizi rahatça kopyalayabileceğiniz vaktiniz var.

Bütün buradan çıkarabileceğimiz sonuç şu ki “Percentage Lifetime Used” bedeli 100 olsa bile hala biraz daha bilgi yazabilirsiniz ve datalarınızı öbür bir diske daha aktarma fırsatınız var. Buna bakarak SSD’lerin aslında çok daha uzun soluklu ve yeterli çalışan depolama üniteleri olduğunu anlayabiliriz. Yeniden de her geçen gün her elektronik alette olduğu üzere ömrü gittikçe azalacak, eninde sonundaysa şoförler yetisini kaybedince yeni yazma ve okuma süreçleri kabul edilmeyecek. Şunu da unutmamak gerekir ki bozulan bir SSD’den veri kurtarmak maalesef ki kimi zaman imkansız denilecek kadar sıkıntı. Okurlarımızın da ilgili paha 100 olduğunda disk içindeki dataları yedeklemelerini tavsiye ediyoruz. Yedekleri aldıktan sonra şoförünüzü bozulana kadar kullanmaya devam edebilirsiniz.

Bozulma esnasında da katı hal şoföründe çeşitli yanlışlar meydana gelir. Genelde SSD’nin kendi üretici yazılımı tarafından bu yanılgılar çeşitli yollar kullanılarak (ECC kusur düzeltme, bakım, bilgi saklama kapasitesinin kademeli bir biçimde azaltılması gibi) giderilmeye çalışılır. NAND yongalarda bozulan bilgi kısımları çalışma esnasında art planda yedekleriyle değiştirilip çalışmaya devam edilebilir. Böylelikle ömrünün sonuna yaklaşmış bir SSD bile gereğince yeterli çalışır, yalnızca blokların hasar görmesi nedeniyle sürat azalması üzere durumlar yaşanabilir.

Retired NAND Blocks (Kullanımdan Kaldırılan NAND Blokları)

S.M.A.R.T. teknolojisi tarafından daima izlenen diskin durumlarında belirtilen özniteliklerden birisi olan “Retired NAND Blocks” pahasında, kaldırılan NAND blokları söz edilir. Bir evvelki başlık altında değindiğimiz üzere firmware SSD’nin performanstan ödün vermemesi ve hala kullanılabilir halde olması için bozulan yahut çok yıpranmış NAND bloklarını tedavülden kaldırır. Bu süreç esnasında bilgiler genelde SSD’nin diğer kısımlarından inançlı olan diğerine taşınır. Bu bloklar silinemediği için kullanıma kapatılır.

RAIN Successful Recovery Page Count (Başarılı RAIN Kurtarma Sayısı)

Redundant Array of Independent NAND / Yedekli Bağımsız NAND Dizisi yani RAIN bildiğimiz RAID yapılarını kullanarak bilgi yedeklemeye benzeridir. Bu süreçler katı hal şoförleri yani SSD’lerde normal sabit diskleri RAID yaptığımızdaki süreç kadar sancılı ve uğraştırıcı olmaz. Süreçler sessizce şoför içinde gerçekleşir. RAIN ise SSD’lerde hem dataları korumak hem de şoförün ömrünü uzatmak gayesiyle konuşlandırılmış bir özelliktir. Olağanda RAIN olayı çok ender gerçekleşir, bu sayıda olağandışı bir artış varsa öteki özniteliklerin yahut yanılgıların varlığı incelenmeli, gerekirse disk değiştirilmeli.

Her ne kadar bilgi güvenliği ve şoför ömrünü uzatması bakımından olumlu bir özellik olsa da, RAIN sürecinin daima yapılması performans bakımından bariz bir düşüşe ve yavaşlamaya neden olabilir. Çünkü geride eşlik “parity” yedeklemesi devam ederken şoför olağan olarak kullanılmaya devam edebilir ancak bu süreç esnasında daima I/O kullanımı yaşanır. Olağandışı süregelen performans düşüşleri varsa bu bedelin denetim edilmesi gerekir.

Unexpected Power Loss Count / Beklenmeyen Güç Kaybı Sayısı (PCI-e SSD’lerde İnançlı Olmayan Kapatma Sayısı)

Olağanda bilgisayarlarda kapatma esnasında SSD’lere gücün kesileceği ve donanımların kapatılacağına dair bir davet yollanır. SSD’ler bu çağrıyı aldıklarında var olan süreci bir mühlet daha inançlı bir biçimde tamamlayabilirler. Süreç tamamlandığında bilgisayar inançlı bir formda kapatılır.

Maalesef ki gücün apansız kesildiği durumlar da kelam bahsidir. Bilhassa elektrik kesintilerinin sıklıkla görüldüğü bölgelerde bu durum problemlere yol açabilir. Yeniden de SSD’ler çeşitli formlarda bu durumları telafi edebilir lakin bilgisayarlar bir sonraki başlatma esnasında daha yavaş açılacaktır. Bu kıymet genelde yaşanan bu kesintiler hakkında bilgi vermeyi gayeler. Bu sayıya bakarak bilgisayarı nasıl hakikat kapatmanız gerektiği hakkında araştırmaya başlayabilir yahut güç kaynaklarında sorun olup olmadığını anlayabilirsiniz.

Enclosure Temperature / Koruma Sıcaklığı (PCI-e Üzerindeki Aygıt Sıcaklığı)

Çeşitli SSD üreticilerinin sunmuş olduğu yazılımlarda bulunan bu paha şoförünüzün sıcaklığını gösterir. Ülkü ve uzun ömürlü bir kullanım için SSD sıcaklığının 0 ila 70 derece ortasında olmasına dikkat edilmeli. Elektronik aygıtların birden fazla ne olursa olsun yüksek sıcaklıklara ulaştıklarında soğutulması gerekir aksi takdirde ısıya bağlı yıpranmaya uğrarlar. Bu nedenle SSD’ler uygun olmayan kıymetlerde geziyorsa çeşitli soğutma değerlerini almalısınız. Bilhassa M.2 formundaki katı hal şoförlerinde yüksek ısı kıymetleri görülür, bu formdaki SSD’lerde duruma nazaran soğutucular kullanılması gerekir.

Özet ve Sonuç

Özetle bu yazımızda S.M.A.R.T’ın ne olduğuna ve ne işe yaradığına değinmeye çalıştık. Yazıyı buraya kadar okuduysanız artık S.M.A.R.T. sonuçlarında çıkan pahaların ne manaya geldiğini biliyor olmalısınız.

Her şeye karşın S.M.A.R.T. teknolojisi SSD’ler için mutlaklık söz eden bir teşhis, denetim sistemi değildir. Yeniden de kullanıcıya disk hakkında verdiği bilgiler yarar sağlamakla birlikte birebir vakitte gereken önlemlerin uygun vakitte alınmasında yardımcı oluyor. Yeniden de S.M.A.R.T. datalarını öğrenmek için kullandığınız yazılımın şoförünüze uygun bedelleri sunup sunmadığından emin olmalısınız. Uyumsuz bir raporlama yazılımından elde edilecek sonuçlar sizleri yanlış yönlendirebilir bu nedenle SSD’lerin kendi üreticilerinin sunmuş olduğu yazılımları kullanarak sıhhat denetimini sağlamanızda fayda var.