Sağlıksız yeme arzusu: Yağlı ve şekerli gıda düşkünlüğü
Geçtiğimiz 200 bin yıldır yağlı ve şekerli besinler bulması güç, bulunduğunda da çabucak mideye indirilmesi gereken şeylerdi. Yağlar beden sıcaklığını müdafaamızı sağlarken, şekerler güç veriyor. Dahası, bu yiyecekleri tüketmek için programlanmışız. Yağ ve şeker yediğimizde beyindeki ödül merkezleri çalışıyor.
Bilim insanları bu yiyeceklere düşkünlüğün ne kadarının genlerden kaynaklandığını öğrenmeye çalışıyor.
Önü alınamaz yeme isteğine kelam geçirmek için öncelikle bu genleri sonraki jenerasyonlara aktarmaktan vazgeçmemiz gerekiyor.
New York’taki Amerikan Tabiat Tarihi Müzesi’nde evrimsel biyolog olan Rob DeSalle’a kalırsa bu iş hayli bir vakit alacak. İstikrarsız beslenmeyle ilgili problemler orta yaşlıları etkiliyor.
Onların da birçok aslında çocuk yapmış ve genlerini aktarmış oluyor. DeSalle, kalp hastalıkları ve 2’inci Tip diyabet üzere obeziteyle bağlı hastalıklara yakalanan genç ve çocuk sayısı arttıkça, daha azı yaşayıp çocuk yapabilecek. Bu da ziyanlı yiyeceklere düşkünlük genlerinin daha süratli ayıklanmasını sağlayacak.
O denli bile olsa 100 genin tamamının ayıklanması mümkün gözükmüyor. Dahası, obeziteyle ilgili genler ölümcül de değiller. Orak hücre anemisine yada kistik fibrozise yol açmıyorlar.
DeSalle, bu hastalıklara yol açan berbat genler bile çok vakittir aktarılıp durduysa o kadar makus olmayan genlerin daha uzunca müddet varlığını sürdüreceğini düşünüyor.
Evrim, sonuçları milyonlarca yılda görülen, karışık bir olay. Ekseriyetle cinslerin davranışlarındaki değişikliklerin gerisinden geliyor. Çok değil, daha 50 yıl öncesine kadar yağlar ve şekerler sahiden hayatta kalmamızı sağlıyordu.
Akabinde çabuk yemek (fast food) furyası alıp başını gitti ve yalnızca ABD’deki obez ölçüsü 1960 ile 2007 yılları ortasında üçe katlandı.
Harvard Üniversitesi’nde insan evrimi biyoloğu olan Katie Hinde, yarım yüzyılın “binlerce yılın birikimini değiştirmek için kâfi olmadığını” söylüyor.
Lakin yağlı ve şekerli besinlere genetik bir düşkünlüğü olanların hepsi şişman olup çıkacak diye de bir kural yok. “Genleriniz bahtınız değildir” diyor DeSalle. Mesela uçlarda bir örnek olarak fenolketonüri hastası birini ele alalım.
Bu metabolizma bozukluğunda insan bedeni fenilalanin aminoasidini parçalayamıyor ve fenilalanin içeren besinleri (yumurta ve fıstık gibi) tükettiğinde zeka geriliği bile ortaya çıkabiliyor. Lakin bu besinlerden uzak durarak tehlikeden de korunmak mümkün.
Kaynak: Popular Science Türkiye